مواجهۀ رمزگرایانۀ شیخ اشراق با سنت افلاطونی در تلقی وی از خرد جاویدان

رمزگرایی از دیرباز در دین، عرفان و فلسفه به‌کار بسته‌شده است. شیخ اشراق با زبان رمزآگین، درون‌مایه‌های متعالیِ ناگشوده به زبان متعارف و عقل استدلال‌گر را به تصویر می‌کشد. او سنت پیشاارسطویی، به‌خصوص افلاطون را نمایندۀ غربی خمیرۀ ازلی حکمت می‌شمارد. مسئلۀ بنیادی مقاله، واکاوی نقش نگاه رمزاندیشانۀ سهروردی در تعبیر حکمت افلاطونی از قِبَل خمیرۀ ازلی است. با رویکردی توصیفی-تحلیلی و تطبیقی و ضمن ارجاع به آثار دو حکیم، خصوصیات زبان رمزی و پیوندش با حقایق متعالی، خمیرۀ ازلی و آموزه‌هایی نظیر تزکیۀ نفس، القای الهی، کشف و شهود بررسی می‌شود. نتایج نشان می‌دهد: نخست، رمز با حقایق متعالی پیوند دارد. دوم، خمیرۀ ازلی حکمت دو وجه جهان‌شمول (تاریخی) و الهی (فراتاریخی) دارد. سوم، فهم حقایق و بنیاد مشترک الهی، با تجرید نفس و بصیرت امکان‌پذیر است. چهارم، زبان رمزی پای در وادی ذوق و شهود می‌نهد. پنجم، افلاطون، به‌مثابه حکیمی الهی، اهل ذوق، شهود و تجرید است و حکمتش سرشار از حقایق متعالی. ششم، بیان رمزی، شیوۀ افلاطون- و دیگر حکما- است. بدین‌سان، سهروردی با افلاطون مواجهه‌ای رمزگرایانه از قِبَل خمیرۀ ازلی به‌کار می‌بندد. او با این مواجهه، به انتقال معانی اشراقی می‌پردازد و در خوانش خود، حکمت را نه در بطن تاریخ، که در فراسوی تاریخ می‌جوید.

al-suhrawardī’s symbolist approach to the platonic traditionin his conception of perennial wisdom

symbolism has long been applied to religion, mysticism, and philosophy. shaykh al- isrāq, al-suhrawardī, through his symbolic language, portrays transcendent themes thatare beyond the reach of ordinary language and demonstrative reason. al-suhrawardī views the pre-aristotelian tradition, particularly plato, as the western representative ofthe primordial tradition of wisdom. the fundamental problem addressed in the present article is an analysis of al-suhrawardī's symbolist perspective and its impact on interpreting platonic wisdom based on the primordial tradition. the present researchadopts a descriptive-analytic and comparative approach, referencing the works of bothphilosophers—al-suhrawardī and plato—to analyze the characteristics of symboliclanguage and its fundamental connection to transcendent truths and the primordialtradition of wisdom, and doctrines such as the purification and detachment of the soul,divine illumination (al-ishrāq) and inception, revelation (al-kashf), and intuition (alshuhūd).the results indicate: first, a symbol is connected to and arises fromtranscendent truths. second, the primordial tradition of wisdom has two aspects: auniversal aspect (historical) and a divine aspect (nonhuman and trans-historical). third,understanding transcendent truths and the shared divine foundation is possible throughelements such as the detachment and purification of the soul and inner insight. fourth,symbolic language enters the realm where experience and intuition serve as its dynamic elements. fifth, plato, as a divine sage, is a man of mystical experience and intuitionwho attained the state of detachment from the body (khalʿ al-badan); his wisdom isfilled with transcendent truths. sixth, symbolism is the means through which plato andother philosophers expressed themselves. thus, al-suhrawardī employs a symbolicapproach based on the primordial tradition when interpreting plato. through thisapproach, he conveys the profound meanings of the wisdom of illumination, seekingwisdom not in history but beyond it, in his interpretation of this tradition and others.