مقایسه سه مرحله استکمال نفس نزد ابن طفیل و شیخ اشراق: کودکی تا بلوغ نفس

مسئله استکمال نفس و رسیدن انسان به سعادت از مباحثی بوده است که در بین فلاسفه‌ی اسلامی از جمله ابن طفیل و شیخ اشراق حائز اهمیت فراوانی بوده است. این فیلسوفان در باب استکمال نفس، مراحل و شرایط و مقدماتی را ذکر نموده‌اند. همین امر نشان از توجه فیلسوفان اسلامی به بحث سلوک و عرفان عملی دارد. از آنجا که تحقیق درباره نفس و غایت و کمال او تاثیر عمده‌‌ای بر نگرش انسان به زندگی دارد و موجب اصلاح رفتار و اعمال انسان‌ها می‌گردد، در این پژوهش با روش توصیفی_تحلیلی بدنبال مقایسه میان نظر ابن طفیل و سهروردی در باب استکمال نفس و نحوه رسیدن به سعادت حقیقی هستیم. بر اساس یافته‌های این پژوهش، طبق دیدگاه ابن طفیل و شیخ اشراق، استکمال نفس انسانی در گرو گذر از سه مرحله است که در برخی از آنها مشابهت‌هایی یافت می‌گردد. هرچند وجوه افتراق نیز دیده می‌شود. بر این اساس مرحله اول به زعم هر دو فیلسوف خودآگاهی می‌باشد. اما مرحله دوم از نظر ابن طفیل تشبه به اجسام سماوی و نفوس فلکی است که یکی از مراحل استکمال نفس و رسیدن به سعادت است، همچنین مرحله دوم از نظر سهروردی مراجعه به طبیب روحانی است. اما مرحله سوم نزد ابن طفیل ارتباط مستقیم با واجب الوجود معرفی شده است در حالیکه این مرحله نزد شیخ اشراق اتصال به آفتاب جهان افروز معرفی شده که هم قابل تحلیل به عقل فعال است و هم واجب الوجود.

a comparison of three stages of the soul’s perfection in theviews of ibn ṭufayl and shaykh al-ishrāq: from childhood to maturity

the problem of the soul’s perfection and the attainment of human happiness held immense significance among islamic philosophers, including ibn ṭufayl and shaykh al-ishrāq. these thinkers outlined the stages, conditions, and prerequisites for the soul's perfection, which indicates the emphasis muslim philosophers place on practicalmysticism and spiritual wayfaring. given that research on the soul, its ultimate purpose, and its perfection profoundly impacts one's worldview and leads to the correction ofbehavior and practices, this article employs a descriptive-analytic method to compare the perspectives of ibn ṭufayl and al-suhrawardī on the soul’s perfection and the path toattaining true happiness. research findings show that, according to the views of ibnṭufayl and shaykh al-ishrāq, the perfection of the human soul requires passing throughthree stages, some of which bear similarities, though there are distinctions. bothphilosophers consider the first stage to be self-awareness. for ibn ṭufayl, the secondstage involves acquiring a resemblance to celestial bodies and heavenly souls as part ofthe soul’s perfection and the attainment of happiness. in contrast, al-suhrawardī viewsthe second stage as seeking guidance from a spiritual healer. while ibn ṭufayl sees thethird stage as direct contact with the necessary existent, shaykh al-ishrāq takes it as a connection to what he calls the “world-illuminating sun,” which can be construed asboth the active intellect (al-ʿaql al-faʿʿāl) and the necessary existent.