بررسی نظریۀ چندمعنا بودن متن در کتاب «حقیقت و روش» گادامر

یکی از دیدگاه‌‌هایی که در مورد فهم متون دینی می‌‌تواند قابل تامل فراوان باشد، نظریۀ چند معنا بودن متون است که بر آن اساس، صحّت و سقم فهم از صحنۀ فهم متون حذف شده و با پذیرش همه برداشت‌‌های متفاوت از یک متن، به سوی تکثر‌گرایی در فهم گام برداشته می‌‌شود. بدون تردید یکی از تاثیرگذارترین کتبی که در این زمینه نگاشته شده و تحلیل و بررسی آن به فهم این دیدگاه کمک شایانی می‌نماید، کتاب «حقیقت و روش»[1] اثر معروف گادامر[2] است که در بستری فلسفی و با طرح هرمنوتیک فلسفی، نظریه چند معنا بودن متن را قائل می‌‌شود. در بررسی نظریه‌‌ گادامر، آنچه مشهود است، ابتناء آن بر «عدم قصدیت» و خوانش متون با بازآفرینی معناست. معرفی اجمالی هرمنوتیک فلسفی گادامر و نیز بیان لوازم آن، تلاشی برای ارائه دیدگاه گادامر در این نوشتار است. به نظر می‌‌رسد، هرمنوتیکی که گادامر ارائه می‌‌نماید، تحت تاثیر شدید آراء هایدگر و هگل و در فضای فلسفه‌‌ای اعلامی ابراز می‌‌شود. هرمنوتیک فلسفی گادامر علاوه بر ضعف در ارائه دلیل و عدم ابتناء بر شالوده‌‌های استدلالی محکم، لوازمی را موجب می‌‌شود که پذیرش آن‌‌ها نتایجی همچون تعطیل فهم و تعامل و انسداد گفتگوی عقلانی را موجب می‌‌شود؛ لوازمی همچون نقد قصد مولف، تولید معنا به جای بازخوانی مقصود مولف و نهایتاً چند معنا بودن متن. براساس این مبانی است که هرمنوتیک فلسفی هرگونه معیار را جهت درک صحّت و سقم فهم، نامطلوب دانسته و به تکثرگرایی در فهم نائل می‌آید. بروز چنین لوازمی و نیز عدم ابتناء دیدگاه گادامر بر اصولی محکم، موجب شد بسیاری از اندیشمندان به ابراز موضع و نقد آراء گادامر بپردازند. نسبیّت‌گرایی، عدم ارائۀ دلیل، عدم انسجام کافی، خودستیزی و متناقض‌نما بودن، نادیده گرفتن اصول اولیۀ و بدیهی فهم انسانی، ابهامات فراوانی دربارۀ ماهیّت فهم و زبانی بودن آن و نفی روش و مسائلی از این دست، ازجملۀ نقدهایی بوده که هرمنوتیک فلسفی گادامر را به چالش می‌‌کشد.

examining the theory of polysemy ingadamer’s truth and method

one perspective worthy of deep consideration regarding the interpretation of religious texts is the theory of textual polysemy (ta‘addud ma‘ānī), which eliminates the dichotomy of correct/incorrect understanding from the hermeneutic process. by accepting all divergent interpretations of a text, this theory advocates pluralism in textual comprehension. undoubtedly, one of the most influential works in this field—whose analysis significantly clarifies this perspective—is truth and method, the renowned work by hans-georg gadamer. framed within a philosophical context and grounded in his philosophical hermeneutics, gadamer posits the polysemic nature of texts. in examining gadamer’s theory, its reliance on the “non-intentionality” (‘adam qaṣdiyyat) of texts and the re-creation of meaning (baz khalq ma‘nā) during reading becomes evident. this paper briefly introduces gadamer’s philosophical hermeneutics and explores its implications to present his viewpoint. gadamer’s hermeneutics appears profoundly influenced by the ideas of heidegger and hegel, articulated within a declarative (i‘lānī) philosophical framework. beyond its weakness in providing substantiated arguments and its lack of firm epistemological foundations, gadamer’s philosophical hermeneutics leads to problematic implications (lawāzim), including the suspension of rational understanding (ta‘ṭīl fahm), the obstruction of dialogue, and the rejection of authorial intent (naqd qaṣd mu’allif). it prioritizes meaning production over authorial intent retrieval, ultimately affirming textual polysemy. based on these principles, philosophical hermeneutics dismisses all criteria for evaluating the validity of interpretations, embracing interpretive pluralism. these implications, coupled with the theory’s weak foundational premises, have prompted numerous scholars to critique gadamer’s views. key criticisms include relativism (nisbiyyat), lack of argumentative coherence (‘adam insijām), self-contradiction (tanāquḍ), disregard for axiomatic principles of human understanding, ambiguities regarding the nature of understanding and its linguistic dependency, and the outright rejection of methodological rigor. such critiques challenge the viability of gadamer’s hermeneutical project.