پایش وضعیت موجود بوم‌سازگان رودخانه زاینده رود با استفاده از شاخص‌های زیستی و کیفیت آب

رودخانه زاینده‌رود منبع حیاتی آب در مرکز ایران است. اما این رودخانه به دلیل دستکاری‌های انسانی به یکی از آسیب‌پذیرترین اکوسیستم‌ها تبدیل شده است. در این مطالعه بخشی از رودخانه زاینده رود که دارای جریان دائمی است (سد تنظیمی تا پل کله) با هدف ارزیابی کیفیت آب و سلامت بوم سازگان رودخانه بررسی شد. از آب و درشت بی مهرگان کف‌زی در 11 ایستگاه در تابستان 1401 نمونه برداری شد. سپس شاخص کیفیت منابع آب سطحی ایران (irwqisc)، شاخص‌های غنا و تنوع و شاخص‌های زیستی (bmwp، aspt) محاسبه شد. نتایج نشان می‌دهد؛ شاخص irwqisc در اکثر ایستگاه‌ها وضعیت متوسط دارد و تنها در 3 ایستگاه کیفیت آب در وضعیت نسبتا خوب قرار گرفته است. در حالی که شاخص bmwp، وضعیت بد و شاخص aspt، آلودگی شدید و متوسط، شاخص تنوع  شانون وضعیت آلودگی شدید و متوسط را نشان داد. شاخص irwqisc نتواسته است‌ قطع جریان آب در پایین دست سد انحرافی چم آسمان و اثرات آن بر کاهش کیفیت آب و سلامت بوم‌سازگان رودخانه را به طور دقیق منعکس کند. در حالی که با کاهش شدید شاخص غنا و شاخص‌های زیستی در ایستگاه پل کله، عدم تعادل بوم‌سازگان رودخانه‌ مشخص شد.

monitoring zayandehroud river ecosystem health using biological and water quality indices

zayandehroud is the water source for life in central iran, but it has become has turned into one of the most vulnerable ecosystem due to human disturbances. in this study, water quality and ecosystem health of zayandehroud was evaluated in a segment of the river with permanent flow, from the zayandehrud regulating dam to pol-kalleh. water and benthic macroinvertebrate samples were collected from 11 stations during the summer of 2022. the iranian water quality index for surface water (irwqisc), along with richness and diversity indices, as well as biological indices (bmwp and aspt), were calculated. the findings revealed that the irwqisc index categorizes water quality as moderate in most stations, with relatively good quality observed in only three stations. in contrast, the bmwp index denoted poor conditions, the aspt index reflected severe to moderate pollution levels, and the shannon diversity index also indicates severe to moderate pollution. the irwqisc index was unable to accurately capture the effects of water flow interruption downstream of the cham-aseman diversion dam and its impact on the deterioration of water quality and overall river ecosystem health. however, the substantial decline in the richness index and biological indices at the pol-kalleh station highlights a significant ecological imbalance in the river ecosystem.