گونه‌شناسی روایات تاویلی؛ از نظریه تا تطبیق

گونه‌شناسی از مطالعاتی است که در دوره معاصر با گسترش علوم بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. با وجود آثار متعددی که در دهه‌های اخیر درباره گونه‌شناسی روایات تفسیری نگاشته شده است، تاکنون پژوهش مستقلی از این زاویه به مطالعه روایات تاویلی نپرداخته است. از این رو جستار حاضر با اتخاذ رویکرد قیاسی-استقرائی به بررسی روایات تاویلی پرداخته و تلاش کرده است الگویی مبتنی بر اصول گونه‌شناسی برای دسته‌بندی این روایات ارائه نماید. در این الگو روایات به لحاظ نوع ارجاع‌دهی به شش گونه تقسیم می‌شوند: «ارجاع به منشا مفهومی»، «ارجاع به غایت مفهومی»، «ارجاع به مصداق مفهومی»، «ارجاع به منشا خارجی»، «ارجاع به غایت خارجی» و «ارجاع به مصداق خارجی». پژوهش پس از ارائه الگوی خود، با ذکر مثال‌هایی برای هر کدام از گونه‌های فوق، اعتبار کارکردی الگوی پیشنهادی را نشان می‌دهد و در نهایت با بررسی و نقد آرای شاخص درباره تاویل قرآن اثبات می‌کند که دیدگاه ارائه شده از جامعیت و قدرت تبیینی بیشتری در توصیف و تحلیل روایات تاویلی برخوردار است.

typology of interpretative narrations: from theory to implementation

typology is a field of study that has garnered increased attention in the contemporary era due to the expansion of science. despite the numerous works written in recent decades on the typology of allegorical interpretive narrations, there has been no independent research that has studied such narrations from this perspective. this research adopts a deductive-inductive approach to investigate allegorical interpretative narrations and aims to present a model based on typological principles to categorize these narrations. the model classifies narrations into six types based on the type of referencing: reference to the conceptual origin, reference to the conceptual end, reference to the conceptual example, reference to the external origin, reference to the external end, and reference to the external example. the research demonstrates the functional validity of the proposed model by providing examples for each type. furthermore, scrutinizing and critiquing prominent views on the interpretation of the qur’an, it establishes that the presented model offers a more comprehensive and explanatory framework for describing and analyzing interpretative narrations.