تحلیل انتقادی دیدگاه کمینه‌ گرایی در مواجهه با آموزه‌ تقیه با تاکید بر آراء آیت الله سیستانی

تقیه، یکی از آموزه‌های پراهمیت در میان تعالیم حدیثی امامان شیعه (علیهم‌السلام) است که در هنگامه‌ی رخ‌داد تعارض در میان روایات، به‌عنوان یکی از راه‌حل‌های رفع اختلاف ادله توسط دانشمندان اسلامی مورد استفاده قرارمی‌گیرد. از جمله بحث‌های مناقشه برانگیز پیرامون تقیه، گستره‌ی کاربست آن در میان احادیث است. برپایه‌ی داده‌های پیشینی تحقیقِ حاضر درمی‌یابیم که پاره‌ای از دانشمندان شیعه برای تقیه نقش پررنگی در زمره روایات و پدیدایی اختلاف‌حدیث قائل شده‌اند؛ در حالی‌که مطالعات پسینی و تطبیقی، نشانگر واقعیتی برخلاف آن است. بر این پایه، این سوال اساسی پیش می‌آید که میزان گستردگی تقیه در میان روایات و نیز مقدار تاثیر آن بر تعارض و اختلاف احادیث از چه کمیتی برخوردار است؟ آیت‌الله سیستانی از جمله اندیشمندانی است که تلاش‌کرده با دیدگاهی نو به بحث پیرامون پدیده‌ی اختلاف‌حدیث و ارتباط آن با آموزه‌ی تقیه بپردازد. دلیل تمرکز این پژوهش بر آراء آیت الله سیستانی، بررسی دلائل و چگونگی اتخاذ رویکرد کمینه گرا از سوی ایشان در گستره‌ی کاربرد تقیه در میان آموزه‌های شیعی است که در پی آن از دایره‌ی مولفه‌های مفهومی تقیه کاسته شده و درنتیجه از تبعات احتمالی گستردگی آن در مجموعه روایات شیعی کاسته می‌شود. مطالعه‌ی آثار ایشان حاکی ازآن است که مقوله‌هایی همچون: تعیین مولفه‌های محدودکننده در تعریف تقیه»، اعتقاد به توانایی اصحاب در شناسایی تقیه و پالایش کتب حدیثی از آن»، تاکید برعوامل دیگری جز تقیه در ایجاد اختلاف‌حدیث»، رد دلالت احادیث اخذ روایات مخالفت با عامه»، قیاس اولویت در احکام فقهی»، لحاظ بافت تاریخی حیات ائمه (ع)و لحاظ شرایط اضطراری و موقت برای تقیهاز جمله دلائل ایشان برای دیدگاه مذکوراست. ادله‌ی این دیدگاه درصدد منتفی دانستن نقش تقیه در اختلاف حدیث و تعارضات روایی است؛ مسئله‌ای که در برخی موارد با تاملاتی از سوی نگارندگان این مقاله مواجه شده و امکان پذیرش مطلق دیدگاه ایشان را دچار تردید ساخته است

critical analysis of the minimalist view of taqiyyah with emphasis on ayatollah sistani’s opinions

taqiyyah is one of the most important beliefs among shia hadiths, which has been used by islamic scholars as one of the solutions to resolve the conflict between the traditions. among the controversial debates about taqiyyah is its extent and how to apply it among the hadiths. some scientists ,however, have considered a significant role and others a limited one for it. the basic question of the current research is to what extent the conflict between hadiths has been influenced by taqiyyah and how much of these conflicts have appeared in shia hadith books. ayatollah sistani has tried to discuss the hadith dispute and its connection with taqiyyah with a new perspective. the reason why this research is focused on his opinions is to examine the reasons and how to adopt a minimalist approach by him in the scope of the application of taqiyyah among shiite doctrines, as a result of which the circle of components of taqiyya was reduced and the possible consequences of its expansion in it is limited among shiite traditions. the study of his works shows that issues such as: determining the limiting components in the definition of taqiyya, belief in the ability of the companions to identify taqiyya and refine hadith books from it, emphasis on factors other than taqiyya in creating conflicts in hadith, historical context life of the imams (as) and emergency and temporary conditions for taqiyyah etc. are among his reasons for the mentioned point of view. the reasons of this point of view try to rule out the role of taqiyyah in hadith conflicts; an issue that has been criticized by the authors of this article in some cases, and it is not possible to fully accept their point of view.