گونه‌شناسی تصحیفات لفظی و معنوی ‏(مطالعه موردی تهذیب الاحکام شیخ طوسی)‏

مجموعه‌های حدیثی، گنجینه‌های ارزشمند منابع معرفتی اندیشه اسلامی هستند، اما استفاده از این گنجینه‌های گران‌سنگ نیازمند بهره‌مندی از تخصص‌های لازم و طی مقدماتی است که یکی از آنها شناسایی آسیب‌های ثبت و ضبط احادیث است تا حدیث پژوه بتواند نسبت به زدودن پیامدهای نامطلوب آن در حوزه فهم حدیث اقدام نماید. وقوع «تصحیف» در این کتب به معنای تغییر یافتن غیرعمدی بخشی از حدیث به کلمه یا عبارت دیگر، یکی از آفت‌های راه‌یافته در احادیث است که تشخیص و اصلاح آن، پژوهش‌های مستقلی را می‌طلبد. در این نوشتار تلاش شده با روش توصیفی تحلیلی و مطالعه کتابخانه‌ای، ابتدا چیستی تصحیف و گونه‌های آن بیان شده و سپس با مطالعه موردی کتاب تهذیب الاحکام شیخ طوسی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کتب اربعه حدیثی شیعه، برخی از مصادیق وقوع تصحیف در این کتاب ارزشمند را شناسایی نموده و متن صحیح را پس از پی‌جویی در دیگر منابع حدیثی، معرفی نمائیم. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که دو گونه تصحیف لفظی و معنوی در این کتاب رخ داده که هر کدام انواع و مصادیق مختلفی دارد. لازم به ذکر است که ذکر مثال‌های متعدد از این پدیده، صرفاً جهت رفع ابهام از حدیث بوده و به هیچ عنوان ارزش والای کتاب تهذیب الاحکام و مرجعیّت علمی شیخ طوسی را خدشه‌دار نمی‌کند.

typology of literal and semantic miswriting ‎(case study in tahzib alahkam by sheikh tusi)‎

hadith collections are valuable treasures of knowledge sources of islamic thought, but the use of these treasures requires the benefit of necessary expertise. one of these specializations is to identify the harms of recording and writing hadiths so that the hadith researcher can take action to eliminate its undesirable consequences in the field of understanding hadiths. the occurrence of tashif in this book means the unintentional change of a part of the hadith to another word or phrase. it is one of the plagues found in the hadiths, which requires independent research to identify and correct it. in this article, an attempt has been made with the descriptiveanalytical method and library study, firstly, what is tashif and its types are stated, and then, with a case study of sheikh tusi’s tahzib alahkam book, as one of the most important shia hadith books, some examples of tashif occurrence in we have identified this valuable book and introduced the correct text after searching in other hadith sources. the findings of the research show that two types of verbal and semantic spellings have occurred in this book, each of which has different types and examples. it should be noted that the mention of numerous examples of this phenomenon is only to clear the ambiguity of the hadith and in no way destroys and weakens the high value of the book tahzib alahkam and the scientific value of sheikh tusi.