بازخوانی روایت سبب نزول آیۀ قوامیّت مردان (نساء: 34)‏ با تکیه بر روش تحلیل اسناد متن

آیۀ 34 سورۀ نساء با توجه به اینکه مباحث مربوط به قوامیت مرد برای زن و نیز راهکارهای مواجهه با نشوز زن در آن مطرح شده است، بطور ویژه‌ای مورد توجه مفسران و عالمان اسلامی بوده است. روایتی وجود دارد که بسیاری از مفسران آن را به عنوان شان نزول آیه در نظر گرفته و مفاهیمی چون «قوامیت» و «ضرب» در آیه را با توجه به این سبب نزول معنا و تفسیر کرده‌اند. در این نوشتار، نسخه‌های مختلف این روایت با استفاده از روش تحلیل اسناد متن بررسی شده است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که عبارت‌پردازی این روایت متاخر است و متقدم‌ترین نسخۀ آن متعلق به اواخر قرن اول و از حسن بصری می‌باشد. موضوع مورد نظر مفسران متقدم در بیان این روایت، بحث قصاص زوجین بوده که تحلیل آن وابسته به مفهوم «قوامیت» است. این روایت با چنین عبارت‌پردازی‌ای در واقع به بیان سبب نزول قسمت «الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساء» پرداخته و به بحث «وَاضْرِبُوهُنَّ» و تایید یا انکار زدن زن مربوط نیست. همچنین این روایت به دلیل متاخر بودن عبارت‌پردازی و اشکالات کلامی آن، نمی‌تواند به عنوان مبنا در تحلیل آیۀ 34 نساء قرار گیرد. از سوی دیگر، با توجه به بررسی روایات دیگری که به مفهوم قوامیت اشاره دارند به نظر می‌رسد واژۀ «قوام» با «راع» به معنی «حفاظت» همپوشانی معنایی بالایی دارد.

A Reexamination of the Revelation Occasion of the Quranic Verse alRijal Qawwamun (4:34) on the base of IsnadcumMatn Analysis Methodology

Verse 34 of surah AnNisa, especially in two parts; men’s supporting or in charging of women, and proposed Quranic three steps to facing women disobedience, has been especially considered by Islamic commentators and scholars. There is a tradition that many commentators have interpreted concepts such as “qawwamun” and “idribuhunna” in the verse according to it. In this paper, different versions of this tradition have been examined using the Isnadcummatn analysis method. The results of this study show that the wording of this tradition is late and the earliest version belongs to the late first century and is by Hassan Basri. The subject of the earlier commentators in expressing this tradition is the issue of retaliation of couples, the analysis of which depends on the concept of “qawwamun”. The analyses show that this retaliation is not related to the discussion of idribuhunna and approving or denying of the beating of women. It seems that this retaliation cannot be used as a basis in the analysis of verse 34 of AnNisa. Also, according to other traditions that referred to the concept of “qawwamun”, it seems that the word “rȃ” is synonymous with “qawwam” meaning “protection”.