نقش اختلاف نُسَخ در گوناگونی برداشت‌ها: مطالعه موردی حدیث «علیّ ممسوس فی ذات الله»

جمله مشهور «علی ممسوس فی ذات الله» از جمله اخبار منسوب به رسول الله (صلی الله علیه و آله) است که شارحان با وجود اهتمام بسیار، به توافقی در مورد معنای آن نرسیده‌اند، و شروح تفصیلی مشکل سازگاری واژه ممسوس را هم‌زمان با لغت و سیاق روایت حل نکرده‌اند. نظر نکردن به چارچوب شکل‌گیری این جمله در کاستی‌های معانی ارائه شده موثر بوده است. در این مقاله با بررسی تحریرهای گوناگون روایت، نشان داده شده که اصل حدیث با تعابیر دیگری بوده است، و در دو فرایند نقل به معنا و تصحیف بدین شکل درآمده است. در معنای نسخه اصیل‌تر و متقدم‌تر هیچ ابهامی وجود ندارد و با سیاق گزارش‌های کامل‌تر هم‌خوان است. با روشن شدن معنای حدیث، نادرستی بعضی از گزارش‌های متاخرتر نیز معلوم می‌شود. کم‌رنگی نگرش انتقادی، جمعی از عالمان متاخر و به ویژه اهل عرفان را بر آن داشته تا در حد توان به تایید و توجیه غیر تاریخی بعضی از اخبار مشکوک بپردازند. تلاش‌های ایشان در ارائه معنا برای «ممسوس فی ذات الله» نااستوار به نظر می‌رسد.

The Role of Version Differences in the Variety of Interpretations; Case Study of Hadith; Ali Mamsous Fi Zat Allah

The famous sentence Ali Mamsous Fi Zat Allah is one of the reports attributed to the Messenger of islam, peace be upon him, that the commentators have not reached an agreement on its meaning, despite great care. Studies show that the recomended meanings have errors. it has not been Originated from ignoring the formation of this sentence. In this article, it has been shown that the principle of the hadith has been interpreted differently, and in the two processes of narration the meaning and the Distortion Has become like this. There is no ambiguity in the meaning of the original version and it is consenting with the more complete reports. by the Clarification of meaning of the hadith, some of the later reports are found incorrect. The lack of critical attitude has prompted a group of late scholars, especially mystics, to go as far as possible to unhistorically approved some dubious news. their efforts to find meaning for Mamsus fi Zat Allah seem week.