رویکرد عالمان شیعی در تحلیل روایات دالّ بر معرفت اعطائی

چگونگی شناخت خداوند متعال و اینکه کسب معرفت، ثمرۀ تلاش انسان است یا امری است که از سوی خداوند به انسان اعطا می‌شود و بشر در اکتساب آن نقشی ندارد، از جمله مباحث مشکل روایی در حوزۀ توحید است که اندیشمندان شیعی در علوم مختلف اسلامی را به تلاش در رفع ابهام از آن واداشته است. دلیل اصلی این ابهام به دلالت ظاهری روایاتی بازمی‌گردد که حاکی از توقیفی بودن اعطای معرفت، و بی‌اختیاری انسان در کسب آن هستند. پژوهش حاضر با تحلیل اسناد این روایات، پرداختن به خاستگاه صدوری و مکتوب هر حدیث، تحلیل میزان اعتبار منابع و نیز بازشناسی و مقایسۀ واکاوی‌های شرح‌الحدیثی، سعی دارد به شیوۀ توصیفی تحلیلی، به تبیین رویکردهای عالمان شیعی در تبیین این احادیث مشکل بپردازد. ثمرۀ این واکاوی، پس از تحلیل رویکردهای «پذیرشی، توقفی و انکاری» عالمان، دستیابی به مفاهیمی از ظاهر این روایات است که مشکل جایگاه اختیار و تلاش انسان در کسب معرفت و نیز سازگاری این دسته روایات با عدل خداوند متعال را حل می‌کند. از جمله این مفاهیم می‌توان به حمل ظاهر روایات بر فطری‌ بودن نقطۀ آغازین معرفت؛ اعطای مقدمات کسب معرفت از سوی خداوند و یا اعطای کمال معرفت و درجات عالی هدایت از سوی خداوند و... اشاره کرد.

The Approach of Shia Scholars in the Analysis of Narrations Indicating the Knowledge Bestowed

Tawhid is one of the most dangerous areas with a large number of difficult traditions, forcing Shiite scholars to try to avoid the conflation of traditions. The discussion of how to obtain the knowledge of God the Almighty is one of the topics that fall into this scope, because the overarching concept of its traditions implies the confinement and exclusivity of the knowledge of God the Almighty, and the incapacity of man to acquire it. By analyzing the documents of these narrations, addressing the source and writing of each hadith, analyzing the validity of the sources and recognizing and comparing the scholarly accounts of the scholars, the present study attempts to explain the transcendental and transcendental approaches of narrators in a descriptiveanalytical manner. Solve the problematic traditions in this field, the result of which is to adopt acceptance, deterrence, and denial approaches. Being innate and granting the starting point of knowledge by God Almighty; Knowing God merely as the prerequisites of knowledge; Giving God full knowledge of knowledge and accessing excellent degrees of guidance are concepts that believe in the problem of man’s position of authority and effort and how He justly solves the Almighty God in these traditions, and himself points to the existence of a consensus between the two rationalist and transcendent specters of scholars.