تحلیل دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی درباره تبیین وحی از منظر انگاره‌های گوناگون از خداوند

از نخستین گام ها در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯿﺎن ﻋﻘﻞ و وﺣﯽ ، ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ ﻋﻘﻼﻧﯽ از ﺧﻮد ﭘﺪﯾﺪه وﺣﯽ اﺳﺖ. اﻣﺎ ﺗﺒﯿﯿﻦ وﺣﯽ درﮔﺮو ﺗﺼﻮری اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺧﺪا داریم. انگاره‌های گوناگون از خدا را می‌توان در سه دسته کلی تشبیه (مادی و معنوی)، تلقی شخص وار از خدا و الهیات سلبی (در سه روایت گوناگون آن) دسته‌بندی کرد. هر یک از این سه انگاره در چگونگی تبیین ما از وحی اثر می‌گذارد. از سوی دیگر، تبیین وحی باید واجد دو شرط اساسی باشد: معقولیت و تناسب با متون دینی. یافتن مسیری میانه که بتواند هر دو شرط مذکور را برآورده سازد کار دشواری است که به نظر می‌رسد در تاریخ فرهنگ اسلامی کمتر به آن پرداخته شده است. آیت الله جوادی آملی از معدود عالمانی است که به هر دو نکته توجه داشته‌ و در تبیین خود از وحی کوشیده‌ است به هر دو نکته توجه کند و تبیینی از وحی به دست بدهد که هم معقول باشد و هم با شواهد مبتنی بر متون دینی تناسب داشته باشد.

analysis of ayatollah javadi amoli’s view on explaining revelation from the perspective of anthropomorphism and disanthropomorphism

the various conceptions of god can be grouped into three general categories: anthropomorphism (material and spiritual), personal conception of god, and negative theology (in its three versions). each of these three conceptions affects how we explain revelation. on the other hand, the explanation of revelation must meet two basic conditions: reasonableness and consistency with religious texts. finding a middle path that can satisfy both of these conditions is a difficult task that seems to have been less addressed in the history of islamic culture. ayatollah javadi amoli is one of the few scholars who has paid attention to both points and has tried to pay attention to both points in his explanation of revelation and provide an explanation of revelation that is both reasonable and consistent with evidence based on religious texts.