مولفه‌های عقل گرایی حداکثری و نسبت آن با ایمان / وحی؛ با تمرکز بر آثار آیه الله جوادی آملی

یکی از نظریاتی که پیرامون ارتباط عقل و ایمان مطرح شده، دیدگاه عقل‌گرایی حداکثری است. بر اساس دیدگاه عقل‌گرایی حداکثری، باور انسان هرگز نمی‌تواند فاقد استدلال باشد. عقل‌گرایان حداکثری به دو گروه ملحد و دیندار تقسیم می‌شوند؛ گروه دوم معتقدند باور دینی کاملا استدلالی و عقلانی است. این پژوهش عناصر اصلی نظریة عقل‌گرایی را در عبارات و آثار آیت‌الله جوادی‌آملی جستجو کرده است. این یافته‌ها عبارتند از: الف: تاکید بر این که ایمان و باور باید مبتنی بر عقل و برهان باشد و از حدس و گمانه‌زنی فاصله بگیرد. ب: ایمان گرایی مصلحت‌اندیشانه که اساس باور را بر مصلحت‌های عملی می‌داند، قابل پذیرش نیست. ج: مبنای استدلالات عقلانی در راه وصول به باور، قرینه‌گرایی است، به این معنا که باور یا باید بدیهی باشد یا این که به بدیهیات ختم شود. د: عقل ذاتا بی‌طرف است و مبتنی بر پیش‌فرض‌های جانب‌دارانة پیشین نیست، بلکه با استدلال و برهان می‌توان حقیقت را یافت. ه: باور دینی نمی‌تواند بر دلایل احتمالاتی تکیه کند، بلکه مبنای باور، باید دلایل یقینی و برهانی باشد. نتیجه این که دیدگاه آیه الله جوادی آملی در ارتباط میان عقل و ایمان – در شکل کلی‌تر آن: نسبتِ عقل و وحی- را می‌توان عقل‌گرایی حداکثری دانست.

a study of ayatollah javadi-amoli’s view on strong rationalism

one of the theories that has been put forward regarding the relationship between reason and faith is strong rationalism. according to this view, human belief can never be devoid of reasoning. strong rationalists are divided into two groups: atheists and theists. the second group believes that religious belief is completely reasonable and rational. accordingly, ayatollah javadi-amoli’s view on reason and faith can be considered a form of strong rationalism. the main elements of strong rationalism found in his works are as follows: a. an emphasis on the idea that faith and belief must be based on reason and evidence, distancing themselves from conjecture. b. a rejection of expedient fideism, which considers belief to be based on practical interests. c. the foundation of rational arguments on fundamentalism, meaning that belief must either be self-evident or derived from the self-evident. d. the notion that reason is inherently impartial and not based on prior biased assumptions; rather, truth can be discovered through reasoning and evidence. e. the claim that religious belief cannot rely on probabilistic reasoning; instead, the foundation of belief must rest on certain and demonstrable reasons.