واکاوی ارتباط اندیشه‌های دینی پیشااسلامی با برخی روایات معراج نبی اکرم(ص)

قرآن کریم درباره‌ تجربه‌ جسمانی عروج نبی اکرم(ص) شرح کاملی بیان نفرموده است و بیشتر ارتقای روحی پیامبر(ص) و مشاهده‌ برخی آیات الهی از آن فهم می‌شود، اما برخی روایات به تجربه‌ جسمانی پیامبر(ص) در عروج به آسمان‌های هفت‌گانه از طریق مرکبی به ‌نام «براق» اشاره می‌کنند. کیفیت عروج در لسان این روایات مناقشه‌برانگیز است و استنادی از آن در قرآن یافت نمی‌شود. ازسوی‌دیگر تاریخ این روایات به قرن سوم هجری برمی‌گردد که از عصر نزول قرآن فاصله دارد و نهایتاً رد پای برخی اندیشه‌های دینی گذشته در محتوای این احادیث یافت می‌شود. در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی نشان داده می‌شود که فضای زیستی تاریخی‌ راویان حدیث و استفاده از مفاهیم استعاری و نمادین جهت تفسیر قرآن می‌توانسته است در تدوین این‌گونه احادیث موثر باشد. حاصل اینکه اصل آموزه‌ معراج، هم در ادیان گذشته و هم در اسلام مورد تایید است. در قرآن کریم جزئیات مشروح در این‌گونه روایات یافت نمی‌شود، اما این روایات با رویکردی تاویلی به تفسیر قرآن می‌پردازند و احتمال اثرپذیری متون روایی از متون ادیان توحیدی دور از ذهن نیست.

analyzing the connection between pre-islamic religious thoughts and some narrations of the prophet’s ascension (mi'raj)

he holy quran does not give a complete description of the prophet’s physical ascension, and mostly highlights his spiritual elevation and the observation of some divine signs, but some narrations refer to prophet’s physical ascension to the seven heavens through a winged creature called “buraq”. in these narrations, the quality of the ascension is controversial and no reference to it is found in the quran. on the other hand, these narrations date back to the third century ah, which is far from the era of the revelation of the quran. traces of some past religious thoughts are found in the content of these narrations. using the descriptive-analytical method, this article shows that the historical environment of the narrators of the hadith and the use of metaphorical and symbolic concepts to interpret the quran could have been effective in compiling such narrations. therefore, the ascension is confirmed in both past religions and islam. details of such narrations are not found in the holy quran, but these narrations somehow help us in interpreting the quran. also, the narrative texts being influenced by the texts of monotheistic religions is not a far-fetched possibility.