تاملی بر مبانی نظری و اقوال فوئرباخ در کتاب «جوهر مسیحیت»

مسئلۀ پژوهش حاضر بر محور نقد مبانی فکری فوئرباخ در کتاب «جوهر مسیحیت» شکل گرفته است و از رهگذر نقل و تحلیل ‌اقوالی از فوئرباخ در این کتاب، به نقد و نظر دربارۀ آنها می‌پردازد. نظر به اهمیت و اثربخشی فوق‌العادۀ جوهر مسیحیت و ازآنجاکه اندیشه‌های فوئرباخ نقطۀ عطفی در سنت‌ نقد دین بوده‌ است، همچنین اندیشه‌های انسان‌گرایانۀ وی به‌مثابۀ آبشخور فکری خیلی از اندیشمندان و جریانات فکری در غرب ایفای نقش کرده‌اند، ما عملاً در خصوص آرای او با ضرورت نگاه انتقادی هرچه بیشتر و هرچه دقیق‌تر مواجهیم. یافته‌های پژوهش حاضر حکایت از این دارند که اظهارات فوئرباخ در کتاب «جوهر مسیحیت»، گرچه تامل‌برانگیز و در پاره‌ای از موارد بیان واقعیت‌ هستند، لیکن به‌خاطر آنکه دچار تناقض‌ درونی، استقرای ناقص و بیان دلبخواهانه بدون ارائۀ شواهد عقلی متقن هستند، در معرض وصف عدم انسجام قرار دارند. بااین‌حال، کسانی چون فوئرباخ را می‌توان پیرایشگران سکولار دین نامید که نه با رویکردی مثبت، بلکه با هدف نفی معرفت دینی، دست به انتقاد زده‌اند. به‌سخن‌دیگر، می‌توان در مقام عمل، حاصل کار فوئرباخ را به‌موازات کار مصلحان راستین ‌دینی، خدمت‌رسانی به دین دانست. بر بنیاد پژوهش حاضر، همچنین روشن می‌شود که باخ از منظری متفاوت، برای حل معضل دین و الهیات سنتی، گذر از دین به‌دلیل اختصاص آن به دوران پیشامدرن، تبدیل الهیات دینی به انسان‌شناسی دینی و نهایتاً روی آوردن به فلسفۀ ماتریالیستی و پانته‌ایستی در دنیای مدرن را پیشنهاد می‌کند.

reflections on feuerbach’s theoretical foundations and assertions in the book “the essence of christianity”

this research critiques the theoretical foundations of feuerbach’s “the essence of christianity”. by analyzing feuerbach’s assertions in the book, the study evaluates their coherence and validity. given the importance of this book and the profound influence of feuerbach’s humanistic ideas on the tradition of critiquing regions, western thinkers, a rigorous critical examination of his ideas is imperative. the findings indicate that while feuerbach’s claims in the essence of christianity are thought-provoking and occasionally reflective of reality, they suffer from internal contradictions, incomplete induction, and arbitrary assertions lacking coherence and rational evidence. feuerbach can be viewed as a secular reformer of religion who critiques religious knowledge with the aim of negation rather than constructive engagement. in other words, in practice, feuerbach’s work can be considered a service to religion, in parallel with the work of true religious reformers. based on the present research, it also becomes clear that, from a different perspective, bach proposes to solve the problem of religion and traditional theology by moving away from religion due to its pre-modernity, transforming religious theology into religious anthropology, and ultimately turning to materialist and pantheistic philosophy in the modern world.