بررسی انتقادی نسبت «انکار تکامل برزخی و نفی حرکت جوهری پس از مرگ» به ملاصدرا

تبیین حِکمی تحولات نفس انسانی پس از مرگ و استکمال برزخی و اخروی آن، از مسائل کلیدی انسان‌شناسی و معادشناسی فلسفی است. مسئله‌ اصلی مقاله، تحلیل و بررسی این ادعاست که ملاصدرا مرگ و رهایی نفس از عالم طبیعت را پایان حرکت جوهری و تحول ذاتی انسان دانسته و بر این اساس هرگونه حرکت و استکمال در مراحل بالاتر، از جمله برزخ را انکار کرده است. ما در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه‌ منابع کتابخانه‌ای، به هدف بررسی صحت یا عدم صحت انتساب «انکار تکامل برزخی و نفی حرکت جوهری نفس پس از رهایی بدن» به ملاصدرا، با نگاهی جامع، همه‌ استنادات به ملاصدرا در پژوهش‌های مذکور را واکاویده‌ایم و به این نتیجه دست یافته‌ایم که نه‌تنها در هیچ‌یک از این عبارات تصریح به نفی تکامل برزخی وجود ندارد؛ بلکه ملاصدرا در نظریه‌ نهایی خویش با صراحت تمام به استکمال نفس و حرکت آن در برزخ و آخرت اذعان کرده است.

a critical examination of the attribution of denial of bazakhī evolution and rejection of substantial motion after death to mullā ṣadrā

the philosophical explanation of the transformations of the human soul after death and its evolution in barzakh (purgatorial realm) and the hereafter is among the key issues in philosophical anthropology and eschatology. this article analyses and evaluates the claim that mullā ṣadrā regarded death and the soul’s liberation from the natural world as the end of substantial motion and intrinsic human transformation, thereby denying any motion or perfection in higher stages, including barzakh. using the descriptive-analytical method and relying on library resources, this study comprehensively examines the validity of attributing the &denial of barzakhī evolution and rejection of substantial motion of the soul after liberation from the body& to mullā ṣadrā. the findings reveal that there is no explicit denial of barzakhī evolution in any of mullā ṣadrā’s statements. in fact, in his final theory, he unequivocally affirms the soul’s perfection and motion in barzakh and the hereafter.