تعمیم احساسات ثابت در نظریۀ اعتباریات علامه به اقتضائات ذاتی اشیاء و ربط هست‌ها به بایدها

مسئلۀ ارتباط اعتباریات با واقعیت و ربط هست‌ها به بایدها از مهم ترین و مشکل‌ترین مباحث علوم تحلیلی است. طرح و تبیین ادراکات اعتباری و نحوۀ پیدایش آن‌ها، توسط علامه طباطبایی نقطۀ عطفی در این حوزه محسوب می‌شود. از طرفی، ابتنای اعتبارات بر ادراکات و احساسات انسانی در نظریۀ ایشان، منشا طرح مسائل مناقشه‌آمیز در اطلاق و نسبیت این اعتبارات شده است. سوال تحقیق این است که آیا می‌توان با طرح پیوند میان اعتبارات و اقتضائات ذاتی اشیا، و تقویت مبنای علامه، تقریری از این بحث ارائه کرد که در مواجهه با اشکالات موفقیت بیشتری داشته باشد؟ به نظر می‌رسد حسب ظاهر  تعبیر علامه، اگرچه اعتبارهایی چون وجوب و باید و خوبی و بدی برخاسته از نیازها و احساسات متغیر است، اما برخلاف برخی برداشت‌ها، در نظر ایشان این امور، اعتبار محض و نسبی نبوده و ریشه در نیازها و ساختمان تکوینی انسان و احساسات ثابت او دارند. در این مقاله به روش تحلیلی به مسئلۀ اعتباریات از دیدگاه علامه و جهت پیوند آن با واقع پرداخته و با ارجاع منشا اعتبار به اقتضائات ذاتی، تلاش شده است مبنای علامه مورد تاکید و تقویت قرار گیرد و ربط اعتبار به واقع و هست به باید به‌نحو ذاتی تبیین گردد.

generalizing stable emotions in allameh tabataba'i's theory of iʿtibāriyāt (conventional perceptions) to the intrinsic requirements of things and the relation between “is” and “ought”

the problem of the connection between conventional perceptions (iʾtibāriyāt) and reality, and the relation of is to ought, is one of the most important and difficult discussions in the analytical sciences. the formulation and explanation of conventional perceptions (idrākāt iʾtibāriyya) and their manner of emergence by allamah tabataba'i is considered a turning point in this field. on the other hand, the foundation of these conventions upon human perceptions and emotions in his theory has given rise to controversial issues concerning their absoluteness or relativity. the central question of this study is whether, by establishing a connection between these conventions and the inherent requirements (iqtiḍāʾāt dhātiyya) of things, and by strengthening allamah's foundation, a more robust account can be formulated—one that is more successful in addressing prevailing objections? it seems that according to allamah's expression, although conventions such as obligation, ought, goodness and badness arise from variable needs and emotions, contrary to some interpretations, in his view these matters are not purely relative conventions; rather, they are rooted in the needs, innate constitution, and stable emotions of humans. in this article, using an analytical method, the issue of conventional perceptions from allamah's perspective and its connection to reality is addressed, and by tracing the origin of the convention to inherent requirements, an attempt is made to emphasize and strengthen allamah's foundation, and to explain the connection of the convention to reality and is to ought in an inherent manner.