اعتبارسنجی و تحلیل حدیث خصال سبع در مراتب خلقت و تدبیر عالم

نحوۀ خلقت و مدیریت عالم از سوی خداوند متعال، از مسائلی است که فهم همۀ جهات آن برای انسان ممکن نیست. اما انسان می‌تواند با بهره‌گیری از عقل و به کمک احادیث اهل‌بیت(ع) به مقدار ظرفیت خویش، بخش عمده‌ای از این زوایای پنهان را درک کند، چنان‌که در برخی از احادیث دربارۀ خلقت و مدیریت جهان هستی و تقدیر موجودات، به نقل از امامین صادقین(ع) آمده است: «لاَ یَکُونُ شَیْءٌ فِی اَلْاَرْضِ وَ لاَ فِی اَلسَّمَاءِ اِلاَّ بِهَذِهِ اَلْخِصَالِ اَلسَّبْعِ بِمَشِیئَةٍ وَ اِرَادَةٍ وَ قَدَرٍ وَ قَضَاءٍ وَ اِذْنٍ وَ کِتَابٍ وَ اَجَلٍ فَمَنْ زَعَمَ اَنَّهُ یَقْدِرُ عَلَى نَقْضِ وَاحِدَةٍ فَقَدْ کَفَرَ». این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن بررسی سندی و دلالی حدیث مذکور، به تبیین مراتب هفتگانه و نسبت آن‌ها با یکدیگر می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این مراتب در نظامی طولی قرار دارند و هیچ فعلی در عالم هستی خارج از این نظام محقق نمی‌شود. این حدیث با تاکید بر حاکمیت این نظام بر تمام افعال، دیدگاه تفویض معتزلی را که قائل به استقلال انسان در افعال خویش است، نفی می‌کند. فهم این نظام دقیق، علاوه بر تبیین نحوۀ خلقت و تدبیر عالم، جایگاه اختیار انسان را نیز در نظام هستی روشن می‌سازد.

validation and analysis of the hadith of the seven attributes (khiṣāl sabʿah) in the degrees of creation and the administration of the universe

the manner of the creation and administration of the universe by god almighty is an issue whose full dimensions cannot be comprehended by humans. however, by utilizing reason and with the aid of narrations from the ahl al-bayt (pbut), humans can, to the extent of their capacity, understand a significant portion of these hidden aspects. as narrated from the imams; imam al-bāqir and imam al-ṣādiq (pbut) in some narrations concerning the creation, management of the cosmos, and the ordainment of beings: nothing occurs on the earth or in the heavens except through these seven attributes (al-khiṣāl al-sabʾ): by will (mashīʿah), intention (irādah), measure (qadar), decree (qaḍāʾ), permission (idḥn), record (kitāb), and term (ajal). whoever claims to be able to invalidate even one of them has indeed committed disbelief. this research, using a descriptive-analytical method, while examining the chain of transmission and the signification of the mentioned hadith, elucidates the seven degrees (attributes) and their relationship with one another. the findings indicate that these degrees exist in a vertical hierarchy, and no action in the universe is realized outside this system. by emphasizing the sovereignty of this system over all actions, this hadith refutes the mu'tazilite doctrine of delegation (tafwīḍ), which claims human independence in their own actions. comprehending this precise system, in addition to explaining the manner of creation and administration of the universe, also clarifies the position of human free will within the cosmic order.