ارزیابی دیدگاه علامه طباطبایی دربارۀ شبهۀ هیوم در منشا تصور علیت

دیوید هیوم در بحث علیت به جست‌وجوی انطباعی پرداخت که منشا تصور علیت باشد. او علیت را به مجاورت و تعاقب دو پدیده فروکاست و ضرورتی را که تا پیش از این بین علت و معلول تصور می‌شد انکار کرد و آن را به انس و عادت ذهنی انسان تقلیل داد. از سوی دیگر، علامه طباطبایی حقیقت علیت را فراتر از صرف مجاورت و توالی بین دو شیء می‌داند. علیت در نگاه او به معنای وابستگی و اتکای معلول به علت است. علامه طباطبایی علت و معلول را جزء معقولات ثانیۀ فلسفی می‌داند که به چنگ حواس نمی‌آیند، بلکه عقل آن‌ها را درک می‌کند. ابتکار علامه طباطبایی در این زمینه این است که نحوۀ پدید آمدن معقولات ثانیۀ فلسفی را از طریق علم حضوری تبیین می‌کند و به این ترتیب، مبنایی را برای تصور علت و معلول ارائه می‌کند. در پژوهش حاضر ابتدا دیدگاه هیوم و علامه طباطبایی به شیوۀ تحلیلی به گام‌های روشن‌تر و بسیط‌تری تجزیه شده است، سپس با رویکرد تطبیقی، نقاط مشترک و همچنین نقاط مورد اختلاف دو دیدگاه روشن می‌گردد.

an evaluation of allameh tabataba'i’s view on hume’s skepticism regarding the origin of the concept of causality

in his discussion of causality, david hume searched for an impression that could be the origin of the concept of causality. he reduced causality to the contiguity and succession of two phenomena, denied the necessity previously conceived to exist between cause and effect, and relegated it to human mental custom and habit. on the other hand, allamah mohammad hosein tabataba'i considers the reality of causality to be beyond mere contiguity and succession between two things. in his view, causality means the dependence and reliance of the effect on the cause. tabataba'i regards cause and effect as belonging to the second-order philosophical intelligibles, which are not grasped by the senses but are apprehended by the intellect. tabataba'i's innovation in this regard is that he explains the manner in which second-order philosophical intelligibles arise through presential knowledge, thereby providing a foundation for the conception of cause and effect. in the present research, first, the views of hume and tabataba'i are analytically broken down into clearer and more elementary steps. then, using a comparative approach, the points of commonality as well as the points of disagreement between the two views are clarified.