ملاصدرا و مسئلۀ نفخ روح الهی در قوس نزول

علم‌النفس فلسفی صدرایی آن‌گاه که مُلهَم از آیات و روایات گردیده است، افق‌های متفاوتی را فراروی پژوهشگران حوزۀ نفس گشوده است. یکی از آن‌ها رمزگشایی از پنج آیه پیرامون نفخ روح در قوس نزول می‌باشد. هدف این مقاله تحلیل نظرات ملاصدرا دراین‌باره است و تلاش دارد تا این پرسش‌ها را پاسخ دهد که استعمال نفخ روح در این آیات، آیا حقیقی است یا مجازی؟ همچنین وی اضافۀ روح به خداوند را چه نوع اضافه‌ای می‌داند؟ آیا نفخ روح در قوس نزول، اختصاص به انسان دارد یا غیراختصاصی است و شامل موجودات دیگری نیز می‌شود؟ یافته‌های این نوشتار که به روش تحلیل محتوا و با توجه مستقیم به آثار ملاصدرا تهیه شده،گواه بر آن است که وی استعمال نفخ در این آیات را مجازی و به معنای «انشاء تعلق تدبیر» بُعد نفسی با بُعد طبیعی انسان کبیر و بلکه تمام موجودات دارای نفوس ناقصه می‌داند. اما اضافۀ روح به خداوند را حقیقی و از نوع اضافۀ اشراقی مبتنی بر سیر از وحدت به کثرت سریانی شمرده است و نه از نوع اضافۀ مقولی. نکتۀ دیگر این‌که وی بر اساس مستندات درون‌دینی برای انسان، به دو روح و نیز به دو نفخ در قوس نزول قائل شده است. همچنین وی معتقد شده است هدف خداوند از نفخ روح، تکمیل سیر استکمالی «تکمیلی» نفوس است نه سیر «تتمیمی» انسان.

mulla ṣadra and the question of the divine nafkh (blowing) of the spirit in the arc of descent

the science of the soul (ʿilm al-nafs) of ṣadrian philosophical viewpoint, when inspired by quranic verses and narrations, has opened different horizons for researchers in the field of the soul. one of these is deciphering the five verses concerning the infusion of spirit (nafkh al-rūḥ) in the arc of descent (qaws al-nuzūl). the aim of this article is to analyze mulla ṣadra's opinions on this matter, and it seeks to answer these questions: is the usage of blowing (breathing) of spirit in these verses, literal or metaphorical? also, what type of relation (iḍāfah) does he consider the attribution of spirit to god to be? is the blowing of spirit in the arc of descent exclusive to humans, or is it non-exclusive and includes other beings as well? the findings of this article, prepared using the content analysis method with direct reference to mulla ṣadra's works, indicate that he considers the usage of blowing (nafkh) in these verses to be metaphorical, meaning the establishment of a relation of governance (inshāʾ taʿalluq tadbīr) of the psychic dimension with the natural dimension of the macrocosmic human (insān-e kabīr) and indeed all beings possessing incomplete souls (nufūs-e nāqiṣah). however, he deems the attribution of spirit to god to be real and of the type of illuminative relation (ishrāqī) based on the process from unity to emanating multiplicity (siryānī), and not a categorical relation (maqūlī). another point is that, based on intra-religious evidence for humans, he has posited two spirits and also two infusions in the arc of descent. furthermore, ṣadrā holds that god’s purpose in the nafkh is to complete the complementary (takmīlī) perfective process of souls, not the consummative (tatmīmī) process of humans.