مطالعۀ تطبیقی علم تفصیلی قبل از ایجاد در حکمت سینوی و عرفان ابن‌عربی

شناخت حق‌تعالی و پی بردن به حقیقت اوصاف او از دغدغه‌های مهم اندیشمندان علوم اسلامی است. ازطرفی مفاهیم مورداستفاده در تحلیل و توصیف حق‌تعالی و صفات او در ظرف علم و ادراک بشری و مبتنی بر خصوصیت‌های طبیعی و محدود عقل و شهود انسانی شکل گرفته است. ازاین‌جهت دربارۀ حق‌تعالی و هرکدام از صفات او دیدگاه‌های مختلفی ابراز شده است. علم تفصیلی خداوند قبل از ایجاد ازجملۀ این مسائل است. حکمت مشاء در این باره به صور مرتسم در ذات که علم تفصیلی فعلی حق‌تعالی قبل از ایجاد محسوب می‌شوند معتقد است. عرفان نظری بر محور اندیشۀ ابن‌عربی در تبیین علم تفصیلی، از مرتبۀ واحدیت و اعیان ثابتۀ علمی استفاده کرده است. مسئلۀ تحقیق این است: نقاط اشتراک و اختلاف میان این دو نظریه در تبیین علم تفصیلی چیست و آیا می‌توان به همگرایی آن‌ها در این حوزه حکم کرد؟ فرضیه این است که این دو نگرش ازجهت تقدم علم تفصیلی و تاثیر آن بر صدور یا ظهور باهم مشترک‌اند، اما ازجهت برخی مبانی و لوازم باهم اختلاف دارند؛ لکن با تعالی و تقریب مبانی می‌توان به همسویی آن‌ها حکم نمود. در این مقاله به روش تحلیلی، این دو نگاه باهم مقایسه شده و ضمن بررسی مهم‌ترین جهات اشتراک و اختلاف آن‌ها، نشان داده شده است که علی‌رغم اختلاف در برخی جهات، می‌توان به همراهی و همسویی این دو نظریه حکم نمود.

a comparative study of detailed knowledge (ilm tafṣīlī) before creation in sināwī wisdom and ibn arabī’s mysticism

the cognition of the divine essence and the understanding of his attributes have been among the primary concerns of islamic scholars. on the other hand، the concepts employed in analyzing and describing the divine essence and his attributes are shaped within the framework of human knowledge and perception، rooted in the natural and limited characteristics of human intellect and intuition. consequently، various perspectives have been expressed regarding the divine essence and each of his attributes، with the detailed knowledge of god before creation being one such issue. sinawi (peripatetic) wisdom posits the existence of inscribed forms (ṣuwar murtaṣimah) in the divine essence، considered as the actual detailed knowledge of god prior to creation. theoretical mysticism، centered on the thought of ibn arabī، explains detailed knowledge through the concepts of unity (waḥdiyyat) and fixed entities (a‘yān thābita) in a scientific sense. the research question is: what are the points of convergence and divergence between these two theories in explaining detailed knowledge، and is it possible to rule on their convergence in this domain? the hypothesis suggests that while these two perspectives share common ground regarding the precedence of detailed knowledge and its influence on emanation or manifestation، they differ in some foundational principles and implications. however، with the elevation and reconciliation of their foundations، a convergence between them can be established. this article employs an analytical method to compare these two perspectives، examining their key points of agreement and disagreement، and demonstrates that despite differences in certain aspects، a compatibility and alignment between these theories can be affirmed.