بررسی انتقادی نظریۀ تطابق معارف برهان و عرفان با قرآن (نقد و بررسی نظریۀ حکمت متعالیه در روش کشف معارف دینی)

تعیین و تبیین روش کشف معارف دینی و شیوۀ ارزیابی آن‌ها از مسائل مهم دین‌شناسی است. در این باره این سئوال مطرح است که آِیا معارف بشری غیردینی در فهم و کشف معارف دینی نقش دارد یا خیر. در پاسخ به این مسئله ازسوی دانشمندان اسلامی دیدگاه‌های گوناگون پدید آمده است. بر اساس برخی دیدگاه‌ها، معارف بشری هیچ نقشی در کشف معارف دینی ندارند و طبق دیدگاهی دیگر، همۀ معارف بشری در این باره موثرند. دیدگاه دیگری نیز بر تباین و جدایی معارف دینی از فلسفه و عرفان تاکید دارد. یکی از دیدگاه‌هایی که در پاسخ به این مسئله طرفداران زیادی پیدا کرده است، دیدگاه حکمت متعالیه است. طبق این دیدگاه نه‌تنها فلسفه و عرفان که از علوم بشری به شمار می‌آید در کشف معارف دینی نقش دارد، بلکه برهان (فلسفه)، عرفان و قرآن یکی بوده و محتوای فلسفه و عرفان با محتوای قرآن کریم انطباق دارند. در این نوشتار با روش توصیفی‌تحلیلی این دیدگاه از جهات مختلف مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.

review of the theory of transcendent wisdom (ḥekmat-e mot'āliyeh) in the method of discovering religious knowledge)

determining and clarifying the method of discovering religious knowledge and its evaluation are among the important issues in the study of religion. in this regard، the question arises whether non-religious human knowledge plays any role in understanding and discovering religious knowledge. in response to this issue، various viewpoints have emerged among islamic scholars. according to some perspectives، human knowledge plays no role in discovering religious knowledge، while according to another viewpoint، all human knowledge is effective in this regard. another perspective emphasizes the distinction and separation of religious knowledge from philosophy and mysticism (irfān). one of the viewpoints that has gained many supporters in response to this issue is the perspective of transcendent wisdom (ḥekmat-e mot'āliyeh). according to this viewpoint، not only philosophy and mysticism، which are considered human sciences، play a role in discovering religious knowledge، but rational proof (philosophy)، mysticism، and the quran are unified، and the content of philosophy and mysticism corresponds with the content of the noble quran. in this paper، using a descriptive-analytical method، this viewpoint has been critically examined from various aspects.