استعاره از منظر بلاغت‌ عربی و زبان‌شناسیِ شناختی

استعاره یکی از زیباترین آرایه‌های بلاغی است. بلاغت‌پژوهان عرب مانند سایر بلاغت‌پژوهان، به استعاره توجه ویژه‌ای داشته و همواره کوشیده‌اند با بررسی انواع استعاره، آن را در اقسام مختلفی مانند مصرحه، مکنیه و...طبقه‌بندی کنند. این مفهوم در علم زبان‌شناسی نیز جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده‌است و به‌ویژه در حوزه زبان‌شناسیِ شناختی بررسی شده‌است. استدلال اصلی زبان‌شناسان این حوزه این است که استعاره صرفاً به زبان ادبی تعلق نداشته، در زبان روزمره نیز حضوری پررنگ اگرچه ناخودآگاه و پنهان دارد. ایشان معتقدند استعاره یکی از ابزارهای اصلی برای ساختاربندی ذهن انسان و مفهوم‌پردازی است و درواقع فرایندهای شناختی در انسان تا اندازه زیادی تحت تاثیر ساخت‌های استعاری هستند.این مقاله با رویکردی مقایسه‌ای به بررسی استعاره نزد بلاغت‌پژوهان زبان عربی و زبان‌شناسان شناختی پرداخته، وجوه تشابه و تفاوت نظرات آنان را بیان می‌کند. ازجمله این شباهت‌ها می‌توان به تقسیم‌بندی استعاره به اقسام مختلف و شباهت برخی از این اقسام مانند استعاره مرده در زبان‌شناسی و استعاره مبتذل در بلاغت اشاره کرد. نیز تفاوت‌هایی در حوزه کار دو گروه قابل مشاهده است، مانند: بررسی استعاره در سطح کلمات، انحصار علاقه استعاره در مشابهت، استفاده از ملاک‌های صوری و زبانی برای تشخیص استعاره در بلاغت عربی، بررسی استعاره در سطح جمله، استفاده از ملاک‌های تجربی در زبان‌شناسی و تفاوت در نام‌گذاری پاره‌ای از اقسام استعاره در دو علم.