تحلیل درون‌مایه دو داستان «حیّ بن یقظان» به قلم ابن سینا و ابن طفیل

داستان حیّ بن یقظان ابتدا به‌وسیله ابن سینا و سپس به همت دیگر اندیشمندان ازجمله ابن طفیل به زبان عربی نوشته شد. نویسندگان داستان هر یک با سبک خاص خود کوشیده‌اند آن را محملی برای نحوه شناخت عقلی خداوند قرار دهند. اگرچه ساختار داستان ابن سینا با داستانی که ابن طفیل پرداخته‌ است تفاوت‌های زیادی دارد، ولی درون‌مایه هر دو پی‌بردن به وجود باری‌تعالی است مبتنی است. اما محتوای این دو داستان چه وجوه مشترک و چه جنبه‌های منحصربه‌فردی دارد و رابطه محتوای داستان به قلم ابن طفیل با آنچه از ابن سینا بر جای مانده چیست؟ این مقاله با استفاده از ترجمه این دو اثر، به مقایسه، بررسی و شناخت شباهت‌ها و تفاوت‌های محتوایی دو داستان پرداخته و سپس با ارایه آرا و نظراتی که پیرامون آنها مطرح شده ـ مانند شباهت نداشتن این دو، جز از لحاظ لفظ و عنوان و ویژگی‌های فلسفی ـ داستان‌های فوق را نقد کرده‌ است و می‌کوشد ضمن بررسی ارتباط محتوایی این دو اثر و پاسخ به سوال مطرح‌شده، این فرضیه را بررسی کند که ابن طفیل، درون‌مایه اثر ابن سینا را به عنوان یک تیوری، مبنای کار خود قرار داده و وجهه عملی به آن بخشیده‌است؛ گویی ابن سینا فرضیه‌ای را مطرح ساخته و ابن طفیل آن را اثبات و کوشیده ‌است آن را بسط داده، تبیین کند.