عاشقانه سرایی به هنگامه ی حج (با نگاهی به حجازیات عمربن ابی ربیعه و شریف رضی)

حج ازجملهی مراسم و آیینهایی است که هرساله در مکه، با شکوه و توجه خاصی انجام می شود . بررسی این آیین زیبا و البته مقدس، ما را با گسترهای از فرهنگها و اسطورههای نهفته در پس آن آشنا میکند. اگرچه هنگامهی حج از آغاز، زمانی برای انجام مناسک و کارهای دینی بوده است، گاه، کام جویان مکه و دیگر سرزمینهای اسلامی در دوران جاهلیت و حتی پس از ظهور اسلام، فرصت حج را غنیمت شمرده و آن را زمانی مناسب برای خوشگذرانی یافتهاند. برخی شاعران نیز، چه در آغاز اسلام و چه پس از آن همواره این روزها را زمانی برای عشقبازی و عاشقانه سرایی درباره ی زنان حج گزار میدیدهاند. در جستار پیشرو ضمن نگاهی به انگیزههای عمربن ابیربیعه و شر یف رضی و دیگر شاعران از غزلسرایی به هنگامهی حج،تلاش میشود چرایی عاشقانهسرایی آنها در این مراسم، از دید جامعهشناسی بررسی شود. بیشتر دلایل این امر به پیش از اسلام و عادت های دوران جاهلیت برمی گردد که گاه به دوران اسلامی هم رسیده است و برخی، با شرایط اجتماعی و فرهنگی و دینی پس از اسلام پیوند دارد. بهنظر میرسد حج، تنها مخصوص انجام مناسک دینی نبوده است ، بلکه به مانند فستیوال ها وجشنواره های چندگانهای بوده است که هر هنرمندی بهگونهای به نمایش مهارت خود میپرداخته است؛ ازجملهی این هنرمندان، گروه شاعران غزلسرا بودهاند. وصف ماجراهای عاشقانه ی پیرامون کعبه و نحوهی آشنایی با معشوقهها و گفتگوهایی که میان شاعر و ایشان روی داده است و نیز راز و نیازهای طوافکنندگان با ذات یکتا، از رایجترین درونمایههای حجسرودهها در شعر عربی دوران یادشده هستند