سیالیت معنا در تقابل‌های دوگانۀ هزار و یک شب؛ با رویکرد ساختارشکنی ژاک دریدا (مطالعۀ موردی: داستان نورالدین و برادر او شمس‌الدین)

ساختارشکنی به عنوان رویکردی نظری و عملی در خوانش متن، وجود معنی قطعی یا انسجام نهایی در متن را مورد تردید قرار می‌دهد و بر نسبیت و نبود قطعیت در معنا تاکید دارد. با تکیه بر این چارچوب، پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی به بررسی بازنمایی تقابل‌های دوگانه و سیالیت معنا در داستان «نورالدین با برادرش شمس‌الدین» از هزار و یک شب می‌پردازد. تحلیل داستان در سه گام سامان یافته است: شناسایی تقابل‌های دوگانه و تعیین قطب مسلط، آشکارسازی ناپایداری قطب غالب و بررسی لحظات گسست معنایی، و واکاوی درهم‌تنیدگی تدبیر انسانی با تقدیر فراطبیعی. علاوه بر این، مفهوم مرکززدایی نیز به‌عنوان یکی از مولفه‌های بنیادین اندیشه دریدا بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که روایت «نورالدین و شمس‌الدین» بر سیالیت و تعلیق معنا استوار است. با این حال؛ تقابل تقدیر و تدبیر که در ظاهر سلسله‌مراتبی می‌نماید در عمق متن، مرزهای آن فرو می‌ریزد و تدبیر انسانی نقشی فعال در تحقق تقدیر بر عهدا می‌گیرد. بدین ترتیب، داستان از ساختار مرکزمند فاصله می‌گیرد و به شبکه‌ای سیال از تعاملات و رویدادها تبدیل می‌شود.