تحلیل رویکرد تلفیقی‌گرایی؛ با تکیه بر روش ادب‌پژوهی شوقی ضیف و تئوری ساخت‌یابی آنتونی گیدنز

شوقی ضیف، چهرۀ نام‌آشنای ادبیات معاصر جهان عرب است که تحقیقات دامنه‌دار و درازآهنگی را در گسترۀ ادبیات از خود به یادگار گذاشته است. میزان روایی و معرفت‌بخشی یافته‌ها و دستاوردهای ادبی او به‌گونه‌ای است که معمولاً در بیشتر تحقیقات حوزۀ تاریخ و نقد ادبی به آنها استناد می‌شود؛ ازاین‌رو، این مقاله بر آن است تا با تکیه بر روش تلفیقی‌گرایی آنتونی گیدنز، به‌عنوان جنبش سوم روش‌شناختی؛ سویه‌های نظری روش ادب‌پژوهی شوقی ضیف را از یکدیگر بازشناخته و به‌قدر مقدور تبیین کند؛ البته باید عنایت داشت که این بحث، بحثی صرفاً ادبی نیست؛ یعنی در آن از ویژگی‌های نظریه ادبی سخنی به میان نمی‌آید؛ بلکه مبحثی است کاملاً فلسفی که می‌توان آن را در ذیل حوزۀ روش‌شناسی بازتعریف کرد؛ بنابراین، ابتدا نظام فکری روش تلفیقی را نقد و بازاندیشی می‌کند، سپس ضمن تحلیل پیامدها و مقتضیات نظری آن و همچنین، امکان یا امتناع کاربست رویکرد شوقی ضیف که تا حدودی با تئوری تلفیقی ساخت‌یابی آنتونی گیدنز، همسو و همانند است، نشان می‌دهد که با وجود اقبال پاره‌ای از جامعه‌شناسان به آن، امّا به‌دلیل عدم سنخیت مبانی فلسفی هر کدام از رویکردها، چندان امکان تطبیق و کاربست در مطالعات اجتماعی و ادبی ندارد؛ ازاین‌رو، با عنایت به تفکیک میان دو مفهوم ترکیب و مخلوط، روش مطالعۀ میان‌رشته‌ای را به‌عنوان مدل پیشنهادی خود ارائه می‌دهد.