معیارهای مسئولیت پذیری در آیات 54 و 55 سوره یوسف با رویکرد معناشناسی

مسئولیت پذیری، یکی از مباحث مهمی است که ارتباط مستقیمی با زندگی انسان دارد؛ زیرا بخشی از هویت و زیست آدمی، در قلمرو مسئولیت ها و وظایف فردی و اجتماعی شکل می گیرد و از آنجایی که قرآن کریم نخستین و جامع ترین منبع دینی به شمار می آید، شایسته است که این مساله در آیات الهی مورد واکاوی قرارگیرد. این پژوهش با هدف تحلیل موضوع مسئولیت پذیری در قرآن، از طریق روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی چهار واژه ی مکین، امین ، حفیظ و علیم و کاربست معنایی آن در دو آیه 54 و 55 سوره ی یوسف از طریق بررسی لغوی، بیان تفاسیر مفسران شیعه و اهل سنت پرداخته و تلاش نموده تا از رهگذر معناشناسی، معیارهای مسئولیت پذیری ذکرشده در این آیات را استخراج نماید. در نهایت این نتیجه قابل استنباط می باشد که عبارت مکین امین که در آیه­ی 54 از سوی پادشاه مصر برای اعطای مسئولیت به یوسف (ع) عنوان شده، از انگاره های حاکم غیرالهی و غیرمعصوم نشاتگرفته که تحلیل معناشناسی مکین، اعتبار مکانت آن نزد حاکم و تقدم آن بر امین و بهره گیری از عبارت استخلصته لنفسی ، همچنین عدم ذکر واژه ی جعل و سلطنت این انگاره ی غیرالهی را تقویت نموده است؛ لکن در آیه­ی بعدی که عبارت حفیظ علیم از سوی خود یوسف(ع) عنوان می شود، معیاری حقیقی را در بردارد که در روند تحلیل معنا و بافت زبانی نسبت به وکیل، رقیب و مانند آن می تواند قوت و غنای این معیار را تحکیم ببخشد؛ همچنین همنشینی این عبارت با واژه ی جعل بیانگر این موضوع است که صاحبِ این منصب، از سوی خداوند برگزیده شده است.