گذر از سوژة گفتمانی به سوژة فعال (تحلیل گفتمان فیلم توهین از منظر نظریة لاکلائو و موفه)

لبنان به سبب رقابت نهادهای قدرت، پیوسته دچار کشمکش داخلی بوده است. اختلاف مسیحیان و مهاجران فلسطینی گاه وقایع خون‌باری را رقم زده. فیلم توهین ساختة زیاد دویری (2017)، گوشه‌ای از اختلافات این دو طبقة قدرتمند را نشان داده و ریشه‌های تاریخی آن را مرور کرده. مهم‌ترین مسئلة این مقاله، تبیین چگونگی بروز گفتمان‌های متخاصم در این روایت از راه تحلیل نشانه‌های تعبیه شده در آن است. دیگر اینکه مطابق نظریة لاکلائو و موفه، عاملیت افراد به عنوان سوژه‌های گفتمانی و رهایی از قیود ایدئولوژیک در این متن به چه صورتی تشریح شده است. گویی در این متن، دو گفتمان حمایت از پناهندگان فلسطینی و گفتمان حزب مسیحی با یکدیگر تخاصم دارند. حزب مسیحی بنا به وقایع تاریخی، مخالف هرگونه کمک به این پناهندگان است و سعی دارد آنان را اشغالگران سرزمین لبنان بداند. از سوی دیگر، گفتمان حمایت از فلسطینیان، آنان را افرادی رنج‌دیده و مظلوم می‌بیند که به هر ترتیب باید حمایت شوند. در این فیلم تقابل این دو گروه، باعث بروز آشوب‌هایی اجتماعی می‌شود. این مقاله با روش توصیف تحلیلی و با استفاده از نظریة لاکلائو و موفه نشان می‌دهد شخصیت‌هایی که گفتمان‌ها را نمایندگی می‌کنند در نهایت با مرور گذشته و تعمق در آثار آن، از سوژه‌های مقهور عناصر قدرت، به سوژه‌هایی عامل و تاثیرگذار تبدیل می‌شوند و معنایی جدید خلق می‌کنند. این متن، تعمق و روبه‌رو شدن با گذشته و بازکردن گره‌های کهنه را به عنوان راه‌حلی برای حل اختلافات داخلی در لبنان می‌بیند؛ به جای اینکه این اختلافات، پیوسته در پستوهای تاریخ پنهان شود.