تطبیق و تحلیل طرحواره‌های ظرفی با نگاهی به استعاره‌های مفهومی آن‌ها در ضرب‌المثل‌ها و مثل‌نماها عربی و فارسی بر اساس رویکرد زبان‌شناسی شناختی

به اعتقاد زبانشناسان شناختی، زبان، افکار و الگوهای مفهومیِ انسان را رمزگذاری و عملیات بنیادی ذهن را منعکس می کند. معنی شناسی شناختی، به بررسی رابطه میان تجارب جسمانی و نظام های مفهومیِ زبان می پردازد که از روش های جدید مطالعه امثال است. ضرب المثل ها، اندیشه ها، تجارب و فرهنگ ملّتها را مجسم می سازند. بنابراین، مقایسه و بررسی عوامل شکل گیری طرحواره های ظرفیِ امثال عربی و فارسی، براساس نظریه معنی شناسی شناختی، اهمیت و ضرورت تحقیق را آشکار میسازد. ضرب المثل ها به خاطر اهمیتشان در تصویرسازی مفاهیم و گسترش زبان، بهترین بستر برای طرحواره ها و استعارهها هستند؛ لذا پژوهش حاضر با مبنا قرار دادن کتاب «الامثال المقارنة بین العربیّة والفارسیّ» که حاوی 2133 ضرب المثل است، به بررسی 56 مَثلِ عربیِ مبتنی بر طرحواره های ظرفی و تطبیق آنها با امثال فارسی با روش توصیفی-تحلیلی، پرداخته است. نتایج پژوهش نشان دهندة تجانس 33.92 % و تفاوت بیش از 66 ٪ از طرحواره های فارسی با عربی است. روابط دینی و فرهنگیِ همگون، عوامل تجانس و تفاوت های ایدئولوژیکی، جغرافیایی و فرهنگی، عوامل اختلاف مدل های مفهوم سازی هستند. اساس مفهوم سازی طرحواره های عربی بر سه استعاره «حالت، ظرف است، بدن، ظرف است و زمان، مکان است» استوار است که ناشی از زندگی ساده بادیه نشینی اعراب است. ولی تفاوت در زیرساخت های فرهنگی، محیطی و زندگی شهری، و تنوّع در تجربیات جسمانی موجب شده است که تعداد آنها در معادل های فارسی به ده مورد برسد .