بازخوانی «هزار و یک شب» بر مبنای نظریة ساخت‌شکنی (مطالعة موردی: حکایت ابوقیر و ابوصیر)

ساخت‌شکنی ژاک دریدا پیامد و ادامۀ ساخت‌گرایی دو سوسور است که از طریق واشکافی دقیق نیروهای معنایی مغایر در متن سامان می‌یابد. بر این اساس ادعای صاحب متن رنگ می‌بازد تا خود متن اهمیت یابد. چرا که متن سرشار از فضاهای خالی، ناگفته‌ها و حفره های قابل نفوذ است و خواننده وظیفه دارد در جریان تاویلی مستمر، این فضاها و ناگفته ها را کامل کند. پژوهش حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی سامان یافته، داستان ابوقیر و ابوصیر را از مجموعۀ هزار و یک شب، جهت دست یافتن به قرائتی نو و درک عمیق تر نسبت به ژرف ساخت داستان و شناخت شرایط اجتماعی و فرهنگی حاکم بر آن مورد بررسی قرار داده و با آشکار ساختن تناقض‌ها و زوایای پنهان موجود در حکایت از طریق نشانه های درون متن، قطعیت معنای اولیه داستان را شکسته و به این نتایج دست یافته است که؛ بر خلاف برداشت اولیه، نه شخصیت داستانیِ ابوصیر، خوب و خیر مطلق است و نه شخصیت ابوقیر، بد و شر مطلق. بلکه گاه پندار و کردار هر دو بر خلاف ظاهر متن، قابل نقد و تاویل است. هم چنین این داستان، گسست‌ها، فضاهای خالی و حفره‌هایی در خود دارد که آن را شکننده، تاویل پذیر و غیر قابل اعتماد می‌نماید. بر این اساس، «همخوان نبودن مطالبِ» بخش‌هایی از داستان، تکیه بر «راوی سوم شخص یا همان دانای کل» و همچنین استعانت از «علم بلاغت» مانند تشبیه برای تکثّر و تعدِد معانی، از جمله حفره‌های تاویل معنایی در این اثر می باشد و زمینه را برای شکستن ساختار داستان فراهم می آورد.