نشانه معناشناختی نفی دوگانه «زن/ میهن» در اشعار محمود درویش براساس رویکرد نظام عاطفی گفتمان

محمود درویش یکی از شاعران معاصر ادب عربی است که سروده­هایش، بازتاب آمال و آلام سرزمین فلسطین است. «زن» و «میهن» از پر بسامدترین مفاهیمی هستند که در سروده­های وی نقش آفرینی کرده اند. این دو مفهوم در بسیاری از اشعار درویش، به هم پیوند خورده­ و ترکیبی دوگانه تشکیل داده اند. این جستار می­کوشد تا دوگانه «زن/میهن» را بر اساس نظام عاطفی گفتمان به شیوه­ای توصیفی – تحلیلی، در برخی اشعار وی بررسی کند و به این پرسش پاسخ دهد که: در سروده­هایی از محمود درویش که «زن/میهن» محور اصلی مضمون است، چگونه خلق و طغیان معنا را می‌توان بر اساس نظام عاطفی گفتمان تبیین نمود؟ نظام عاطفی گفتمان، یکی از گونه‌های گفتمانی در نشانه معناشناسی است که به رابطه میان مجموعه نشانه های صورت (دال ها) و محتوا (مدلول ها) توجّه می­کند. زیرا در بستر همین روابط دالی و مدلولی است که حضور ادراکی شوش­گران اتّفاق افتاده و آفرینش معنا ممکن می گردد. نتایج نهایی این گفتار بیانگر آن است که نظام عاطفی گفتمان در این اشعار، مبتنی بر ساز و کاری ادراکی، جسمانه‌ای و تنشی است که عمدتاً شاعر، دو مفهوم «زن» و «میهن» را به عنوان دست­افزاری هنری برای انتقال معانی رنج و اندوه مردم فلسطین به کار گرفته است تا به واسطه آنها، بتواند احساس مخاطب را نیز برای درک این معانی با خود همراه نماید و به عبارت بهتر، از طریق استعلای مفهوم زن به مفهوم وطن، به دنبال نفی این دوگانگی است.