خوشه های موضوعی پژوهش های نقد ادبی عربی: مطالعه هم واژگانی

تحلیل هم‌واژگانی، روشی جهت آشکارسازی روابط، پیوندها و مصورسازی ساختار فکری یک حوزه است. پژوهش حاضر می‌کوشد با استفاده از هم‌واژگانی، روند و ساختار فکری و موضوعی مقالات حوزه نقد ادبی عربی را مورد مطالعه قرار دهد. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی – تحلیلی، بارویکرد علم‌سنجی و تحلیل شبکه‌های اجتماعی است. جامعه پژوهش شامل 4096 مقاله حوزه نقد ادبی عربی می‌باشد که در محدوده زمانی 1379 تا 1401 در نمایه استنادی علوم ایران موجود می‌باشند. یافته‌های پژوهش نشان داد که از نظر فراوانی، واژگان «الادب المقارن، الشعر العربی المعاصر، الروایة» بیشترین فراوانی را در پژوهش‌های نقد ادبی عربی داشته‌اند و از پرکاربردترین موضوعات این حوزه به شمار می‌روند. با توجه به یافته‌ها و فراوانی بالای کلیدواژه «الادب المقارن» و روابط آن با دیگر کلیدواژه‌ها می‌توان به این نکته پی‌برد که ادبیات تطبیقی همچنان وزنه سنگینی در مباحث نقدی عربی است. همچنین پژوهش‌های این حوزه از تنوع بالایی برخوردار است و مباحث نوظهور، نابالغ و توسعه نیافته زیادی در آن وجود دارد. نتایج تحلیل نمودار راهبردی نشان داد که «نهج‌البلاغه و امام علی» خوشه بالغ و مرکزی در پژوهش‌های این حوزه به شمار می‌رود و نقش محوری دارد. همچنین پنج خوشه «شعر مقاومت»، «شعر نو»، «شعر و اسطوره»، «رمانتیسم و عشق» و «نشانه‌شناسی» جزو خوشه‌های در حال ظهور یا افول می-باشند. نتایج حاصل می‌تواند با پررنگ کردن شکاف‌های موضوعی و جلوگیری از پژوهش‌های تکراری، روندهای اساسی و موضوعات هسته را شناسایی کند.