بررسی بازتاب مولفه‌های فرهنگی در کتاب‌های درسی (مطالعة موردی: کتا‌ب‌ درس عربی دورة متوسطه دوم ایران و مصر)

رسالت بنیادی همة نظام­های آموزشی، آماده­سازی ذهن دانش­آموز برای آینده در بستر فرهنگ می­باشد. به همین دلیل، محققان و اندیشمندان به عرصة آموزش ورود کرده و سرمایه­گذاری در اندیشة بشری برای عملیاتی کردن چشم­اندازهای آموزشی را جزو محوری­ترین فرایند به شمار می­آوردند. اما تحقق این چشم­انداز مستلزم شناخت رابطة آموزش با فرهنگ، گنجاندن محتوای فرهنگی در برنامه درسی و مواد آموزشی و در نهایت کشف و برجسته­سازی این مولفه­ها در فرایند آموزش به دانش­آموزان است. هدف از این جستار، برجسته­سازی مولفه­های فرهنگی به عنوان محتوای پنهان درسی کتاب­ «عربی، زبان قرآن (1)» پایة دهم رشتة علوم انسانی ایران است که با همتای خود، کتاب اللغة العربیة «هیّاً للابداع» دهم متوسطة کشور مصر با سنجة کمیّت مورد ارزیابی قرار می­گیرند تا میزان بازتاب این مولفه­ها در محتوای کتاب درسی داخلی احصاء، و نقاط قوت و ضعف آن در مقایسه با همتای مصری، مورد نقد و بررسی قرار گیرد. کل محتوای دو کتاب به عنوان جامعه آماری در این پژوهش است که در ابتدا، داده­ها در قالب جدول و نمودار ارائه و در ادامه بصورت توصیفی-تحلیلی مورد کنکاش قرار می­گیرند. نتایج نشان می­دهد که، زمینه­های اسلامی(45%)، اجتماعی(67%) و دینی (15%) در کتاب درسی مصر و زمینه­های اسلامی (%54)، دینی(84%) و صنایع فرهنگی(70%) در کتاب درسی ایران بیشترین فراوانی را داشته و این جنبه­های اسلامی و دینی است که علی­رغم تفاوت در دفعات کاربرد، بصورت مشترک در صدر محتوای فرهنگی به کار رفته در کتاب­های درسی فوق می­باشد. تتمثل المهمة الاساسیة لجمیع الانظمة التعلیمیة فی اعداد عقل الطالب للمستقبل فی سیاق الثقافة. لهذا السبب، دخل الباحثون والمفکرون فی مجال التعلیم واعتبروا الاستثمار فی الفکر البشری لتفعیل المنظورات التعلیمیة کواحدة من اکثر العملیات المرکزیة. لکن تحقیق هذه الرویة یتطلب فهم العلاقة بین التعلیم والثقافة وادراج مکونات الثقافة فی المناهج والمواد التعلیمیة واکتشاف هذه المکونات وابرازها فی عملیة التدریس للطلاب. الهدف من هذا المقال هو ابراز المکونات الثقافیة علی انها عمق محتوى منهج کتاب عربی، زبان قرآن (1) فی الصف العاشر فی مجال العلوم الانسانیة بایران مع نظیره، کتاب اللغة العربیة هیَّا للابداع بالصف العاشر الثانوی بمصر الذی یتم تقییمه من خلال المقیاس الکمی للمکونات الثقافیة. المحتوى الکامل للکتابین هو مجتمع احصائی فی هذا البحث ، فی البدایة ، یتم تقدیم البیانات فی شکل جداول ورسوم بیانیة، ثم یتم تحلیلها وصفیًا - تحلیلیًا. بینت النتائج ان السیاقات الاسلامیة (%45) ، والاجتماعیة (%67) والدینیة (%15) فی الکتب المدرسیة المصریة والمجالات الاسلامیة (%54) والدینیة (%84) والانتاج الثقافی (%70) هی الاکثر شیوعاً فی الکتب المدرسیة الایرانیة، وهذه هی الجوانب الاسلامیة والدینیة التی بالرغم من اختلافها فی عدد الاستخدامات  معاً، على راس المکونات الثقافیة المستخدمة فی الکتب المدرسیة اعلاه.