واکاوی مقوله‌های فرهنگی در ترجمة رمان‌ «شازده احتجاب» بر پایة تقسیم‌بندی نه‌گانه

پیتر نیومارک، مولفه های فرهنگی را در پنج گروه تقسیم بندی نموده است: بوم‌شناسی؛ فرهنگ مادی؛ فرهنگ اجتماعی؛ نهادها و آداب و رسوم؛ ژست‌ها و عادت‌ها هنگام سخن‌گفتن. هاشمی و غضنفری­مقدم در مقاله «بومی سازی مدل پنج گانۀ عناصر فرهنگی نیومارک» اشاره کرده‌اند که در تحلیل برخی داده ها، مواردی وجود دارد که بسبب تفاوت فرهنگی میان زبان­های گوناگون در هیچ یک از شاخه­های طبقه بندی نیومارک جای نمی گیرد، به همین روی برای جبران آن، چهار طبقة دیگر به این طبقه­بندی افزوده اند: عبارت ها و اصطلاح های محاوره­ای؛ واحدها و ارقام؛ عناوین و اقلام خطاب؛ اقلام دیداری- شنیداری، لمسی و عطرها. هدف از پژوهش حاضر، بررسی مقوله‌های فرهنگ وابسته و نیز واکاوی معانی گوناگونی است که به سبب تفاوت‌های فرهنگی و بوم‌شناختی در آثار روایی تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد. این پژوهش به شیوة توصیفی-تحلیلی به بررسی عناصر فرهنگی رمان «الامیر احتجاب» ترجمه عربی سلیم عبدالامیر حمدان از رمان «شازده احتجاب» هوشنگ گلشیری می‌پردازد تا نشان دهد نحوۀ کاربرد صافی فرهنگی به چه میزان با ویژگی­های بافتی در نظام مقصد تناسب دارد و مترجم در ترجمة کدام‌یک از این مولفه‌ها موفق‌تر عمل کرده است. نتایج نشان می‌دهد مولفة اصطلاحات با 81 مورد بیشترین بسامد و مولفه ترانه‌ها و نواها با بسامد صفر کمترین حضور را دارد. انتقال (ترجمه لفظ‌گرا) با 41% و معادل‌یابی با 34% بیشترین راهکار به کاررفته مترجم است و می‌توان گفت موفقیت حمدان در ترجمة مولفة جانوران، خطاب‌ها و سوگند نسبت به دیگر مولفه‌ها بسبب بهره‌گیری از راهکار معادل‌یابی واژه‌نامه‌ای بیشتر است.