واکاوی روایت‌شناختی رمان «ریام و کفی» از هدیه حسین (مطالعة موردی کانون‌شدگی و راوی)

روایت، توالی رویدادهایی است که به شکل غیرتصادفی و با پیوندی سببی و زمانی به هم اتصال یافته‌اند. هر روایت داستانی از عناصری ازجمله راوی و کانون­شدگی تشکیل می­شود. کانون­شدگی که پیش‌ازاین در زاویه دید و راوی خلط می­شد، به‌وسیله ژرار ژنت فرانسوی به‌عنوان عنصری مستقل در کنار عنصر راوی موردبررسی علمی قرار گرفت و این امر اقبال نویسندگان و پژوهشگران را در پی داشت. هدیه حسین (1956 میلادی- تاکنون) نویسندة معاصر عراقی است که محور و موضوع بسیاری از رمان­های او، مسائل اجتماعی با رویکردی سیاسی است. او با استفاده از انواع راوی و کانون­گری­ها در رمان­های خود، توانست حوادث مختلف اجتماعی عراق را در بسترهای زمانی متفاوت به عرضه نمایش بگذارد. «ریام و کفی» ازجمله رمان­های اوست که در آن از انواع کانون­شدگی­ و شیوه­های مختلف روایتگری استفاده کرده و همین امر باعث شد تا مبنای این پژوهش قرار گیرد. جستار حاضر با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی سعی دارد تا بر اساس نظریة ژرار ژنت، راوی و کانون­شدگی این رمان را­ موردبررسی قرار دهد. این بررسی نشان می­دهد که در این رمان، غالباً به حوادث رمان از چشم­انداز درونیِ راوی-کانون­گر نگریسته شده و کمتر به دیگر کانون­گرها مجال حضور داده می­شود؛­ ولی بااین‌حال نگرش شخصیت مادر، کانون توجه راوی_کانون­گر است. نویسنده در این رمان از تنوع راوی بهره برده است؛ در واقع راوی یک نفر اما در عین حال نوع روایتگری ترکیبی از روایت اول شخص و سوم شخص است که به سه صورت روایت می­شود.