اشکالیة الفن المسرحی لدى توفیق الحکیم علی ضوء تقنیات المدرسة الواقعیة مسرحیة ایزیس انموذجاً

شناخت نمایشنامه در ادبیات عربی، به عنوان گونۀ ادبی نو، به نیمۀ قرن هجدهم بازمی‌گردد. در حالی که نمایش­نامه‌نویسی عربی میان سنّت‌گرایی و تجدّدگرایی و ادبیات و نمایش در تکاپو بوده‌است؛ بدون این که هنر نمایشگری به ثبات و استقرار برسد. به نحوی که در آن برهۀ زمانی، فقط برای خواندن و نوشتن بود و نمایش‌نامه‌های توفیق حکیم در زیر مجموعۀ نمایش­نامۀ خواندنی و نه هنر نمایشی قرار گرفت و با تکیه بر آن، به هنر نمایش خیالی فلسفی مشهور شد و بی­رمقی نمایشنامه­نویسی را به خود گرفت. به طوری که در سال­های آغازین آثار نمایشی، هنر نمایش­نامه­نویسی وی دچار سستی و ضعف و پیوندهای اسطوره­ها در آن آمیخته شد. نمایش­نامۀ «ایزیس» از این نوع نمایشنامه­ها تلقّی می­شد؛ به نحوی که به نزاع درون ملتزم گردید و مسائل درون­گرایی و جامعه با یکدیگر متداخل و نزاع باطن و درون و اسطوره در نمایش­نامه با یکدیگر متنازع شدند. پژوهش حاضر با تکیه بر شیوۀ وصفی_تحلیلی و بر پایۀ مکتب واقع­گرا و با توجّه به تکنیک‌های نمایش­نامه‌نویسی واقع­گرا، بر آن شد تا به بررسی چالش نمایش­نامۀ عربی و عوامل ضعف نمایش‌نامۀ «ایزیس» در سال­های آغازین نمایش­نامه­نویسی –برای خواندن و نه برای هنر نمایش و تبیین چگونگی تکیه­نمودن توفیق حکیم بر تکنیک­های واقع­گرا بپردازد. این درحالی ست که علل ضعف نمایش­نامۀ «ایزیس» بنا بر ماهیت زبان مبهم نمایش‌نامه و نمادی بودن تکنیک­های آن، از قبیل عنصر شخصیت­ها، عنصر شخصیت­پردازی و گفتگو، به طریقت شعرگونۀ غنایی بازمی­گردد. به طوری که به عنوان نزاعی میان میراث اسطوره­ای و تجدّدگرایی با ادبیات و سنّت­گرایی در هم آمیخته‌بود تا با تکنیک­های نگارشی تخیّلی انتزاعی به معضلات و چالش­های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بپردازد. حال آن که نمایش­نامه به گونه­ای به رشتۀ تحریر درآورده شده تا تصویری برای فنون نگارشی و نویسندگی ادبی رسمی با کاربرد نوع جمله­بندی و کاربرد واژگان برای نهادینه­کردن تحوّل­گرایی و تجدّدگرایی جامعۀ مصری و نه ثبات نمایش­نامه‌نویسی عربی باشد؛ چون که نمایش­نامه با گذر از ماهیت زمان، قصد انتقال هویت ذات اسطوره­ای میراثی را داشته‌است. نمایش­نامۀ «ایزیس» از نظر جنبۀ زمانی به عنوان تلفیق میان سنّت­ها و مدرنیته­گرایی با برشمردن ماهیت درون­گرایی نمایش­نامه، نماینگر نزاع میراث تاریخی اسطوره­ای و تجدّدگرایی قلمداد می­شود.