نقد روان‌شناسی قهرمان رمان «العطر الفرنسی» با تکیه بر نظریۀ مکانیسم‌های دفاعی فروید

تکشف روایه «العطر الفرنسی» عن حیاه مجموعه من الشَّعب السّودانی الَّذین کانوا یعیشون فی حی «الغائب» بعیدینَ عن التفات الحکام منکسره ظهورهم رمان «العطر الفرنسی» اثر امیر تاج السّر(1960م- تاکنون) از نویسندگان سودانی، روایتگر زندگی بخشی از جامعۀ سودان است که در محلّۀ «غائب»، به دور از توجّه و عنایت حکومت، با مشکلات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و روانی دست و پنجه نرم می‌کنند. قهرمان این رمان (علی جرجار) به عنوان نمایندۀ قشر ضعیف جامعۀ سودان، برای فرار از فشارهای روانی و امیال واپس‌زدۀ خویش، از مکانیسم‌های دفاع روانی استفاده می‌کند. مکانیزم‌های دفاعی، فعّالیّت‌هایی روانی هستند که در قبال پدید‌آمدن اضطراب و مفید واقع نشدن فعّالیّت‌های منطقی برای دفع این اضطراب‌ها به وجود می‌آیند. این مقاله بر آن است تا به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از نقد روان‌شناسی، ضمن تعریف و تبیین مکانیسم‌های دفاعی، نشان دهد که قهرمان رمان چرا و چگونه از مکانیسم‌های دفاعی بهره‌برده و کدام مکانیسم، کاربرد بیشتری داشته‌است و علّت بهره‌برداری بیشتر او چیست. نتیجۀ به دست آمده این است که اضطراب و تنش نوروتیک، مهم‌ترین عامل استفادۀ وی از مکانیسم‌های دفاع روانی بوده که با توسّل به آن، سعی کرده از ترس خود بکاهد و خویشتن را در حاشیه امنی نگه دارد و با استفاده از مکانیسم‌های دفاعی گوناگون، به خصوص خیال‌پردازی که نشانۀ شخصیّت‌های ناپخته وبلوغ­نیافته است، سعی بر آن دارد تا ضمن فائق‌آمدن بر مسائل و اضطراب‌های ایجاد شده، پاسخی درخور به نیازهای خود دهد، امّا ارتباطش را با واقعیّت از دست داده، دچار فروپاشی شخصیّت (اسکیزوفرنی پارانوئیدی) شده و به جنون کشیده‌ می‌شود.