دراسة استراتیجیات مراعاة الادب فی الصحیفة السجادیة

نظریه ادب‌ورزی به عنوان یکی از شاخه‌های کاربردشناسی زبان،‌ مورد توجه بسیاری از محققان و پژوهشگران قرار گرفته و دستاوردهای فراوانی را در پی داشته‌است. در این میان،‌ میراث حضرت امام سجاد (ع) و دعاهای صحیفه سجادیه،‌ به علت برخورداری از معارف اسلامی گوناگون، سبک و مضمون والا و ارزشمند،‌ جایگاه مهمی دارد. علاوه بر آن،‌ تفاوت در جایگاه اجتماعی،‌ سیاسی و دینی افراد،‌ آن‌ها را به سمت شیوه‌ای خاص از سخن گفتن سوق می‌دهد تا به‌این‌ترتیب متکلم در کنش زبانی خود به منزلت و وجهه مخاطب لطمه وارد نکند؛ چراکه انسان‌ها در دعاهایشان خداوند را به عنوان عالی‌ترین مقام هستی مورد خطاب قرار می‌دهند. این مقاله می‌کوشد تا با روش توصیفی تحلیلی و بر اساس نظریه ادب «براون» و «لوینسون» و همچنین با توجه به دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در این خصوص،‌ به بررسی سازوکارهای رعایت ادب در صحیفه سجادیه بپردازد و نشان دهد ایشان هنگام صحبت‌کردن با خداوند متعال از چه شیوه‌هایی برای ادب‌ورزی بهره می‌گیرد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در صحیفه سجادیه،‌ از ابزارهای تعدیلی گوناگونی جهت تلطیف فضای امر و کاهش تحمیل خواسته وجود دارد. پرهیز از بیان درخواست به صورت مستقیم،‌ به‌کاربستن ادب رسمی،‌ استفاده از سبک گزارش،‌ تحقیر شان و جایگاه خود و بالا بردن مقام مخاطب در خلال توصیف و گزارش از حالات خود و مخاطب، از مهم‌ترین شیوه‌های رعایت ادب در صحیفه سجادیه است.