تورم خاطرات گذشته (آسیب‌شناسی شیفتگی نویسندگان مسلمان به میراث علمی و ادبیِ اسلامی پس از یورش مغول)

ان النفسیه المتازمه للانسان المسلم بعد هجمه المغول، اما تهرب من الواقع وتسیر فی ماوراء الطبیعه واما تعجب بماضیها الکامل والذهبی فتنفرّ من کلّ ما یُشمّ منه رائحه الابداع ومن کل ما یتّسم بطابع غیر اسلامی. انّ نتیجه هذه الظاهره فی مجال الشعر هی الاهتمام بالتاویلات اللامعقوله والاستعارات الغریبه والبعیده والنظم علی طرق الشعراء الماضیین، کما تودّی فی المجال العلمی الی اعاده قراءه الکتابات الماضیه وفهمها واعاده کتابتها وعدم الابداع فیها. فنحن فی المقال الحاضر، بعد اشاره عابره الی اسباب ازدهار حرکه التالیف والکتابه فی العصر التالی لهجمه المغول والمعروف بفتره الانحطاط، نعالج ظاهره اهتمام مولفی هذه الفتره بکتابه الحواشی والشروح علی المولفات السابقه؛ ونعتقد ان هذه الرغبه المقدسه نحو المولفات السابقه وتلخیصها او شرحها، تُعدّ نوعاً من الاهتمام بالتراث الاسلامی العربی والذی یجب البحث عن جذورها فی اتساع روح التقلید عند الشعب المسلم فی هذه الفتره وفی حنینهم الشدید الی الماضی. کما یمکن القول ان هذه النظره التقلیدیه اما تتحدّر من الآراء النقدیه الرائجه فی العصر ومن الوظائف التی عیّنها النقاد للکتاب والشعراء واما تعود الی الظروف النفسیه والاجتماعیه والسیاسیه او الاعتقادیه التی عاشها الانسان المسلم وساقته الی عقلیه مختلفه عما کان رائجاً فی سائر العصور.