مقایسه اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، نظریه گشتالت و رویکرد معنوی مذهبی اسلام‌محور بر آشفتگی روان‌شناختی و احساس گناه مادران دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر

کم‌توانی ذهنی، با مشکلات بسیاری همراه بوده و روش‌های درمانی متعددی برای آموزش مادران کودکان مبتلا به این اختلال معرفی شده است. آموزش گروهی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، نظریه گشتالت و رویکرد معنوی مذهبی اسلام‌محور از روش‌های موثر و مهم کاهش مشکلات رفتاری مادران دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر می‌باشد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه میزان اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، نظریه گشتالت و رویکرد معنوی مذهبی اسلام‌محور برآشفتگی روان‌شناختی و احساس گناه مادران دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر صورت گرفت. این پژوهش، مطالعه‌ای نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون پس‌آزمون و گروه کنترل است. جامعه آماری این پژوهش، شامل تمامی مادران دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی آموزش‌پذیر در سال تحصیلی 1399-1400 است که در مدارس ابتدایی استثنائی شهر تبریز مشغول تحصیل بودند. با توجه به ساخت تحقیق و شرایط کنونی، برای انتخاب نمونه از روش نمونه‌گیری در دسترس استفاده شد. لذا نمونه آماری، شامل 48 تن از مادران دانش‌آموزان پسر ابتدایی بود که به صورت تصادفی (12 تن گروه آزمایش ذهن‌آگاهی، 12 تن گروه آزمایشی گشتالت، 12 تن گروه آزمایشی رویکرد معنوی مذهبی و 12 تن گروه کنترل) با رعایت ملاک‌های ورود به پژوهش و با جایگزینی تصادفی درگروه‌های آزمایش وکنترل انتخاب شدند.جهت جمع‌آوری داده‌ها، مقیاس داس (1995) و مقیاس عاطفه خودآگاه (1992) استفاده شد. یکی از گروه‌های آزمایش برنامه آموزشی ذهن‌آگاهی (8 جلسه)، گروه بعدی برنامه آموزشی گشتالت (10 جلسه)، معنوی مذهبی (11 جلسه) وگروه کنترل برنامه، آموزشی دریافت نکردند. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد بین آموزش گروهی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، نظریه گشتالت و رویکرد معنوی مذهبی اسلام‌محور با گروه کنترل در آشفتگی روان‌شناختی و احساس گناه، تفاوت معناداری وجود دارد. گشتالت نسبت به بقیه درمان‌ها در کاهش احساس گناه موثرتر بود. همچنین ذهن‌آگاهی نسبت به بقیه در کاهش آشفتگی روان‌شناختی اثربخش‌تر بود. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت آموزش ذهن‌آگاهی، گشتالت و رویکرد معنوی مذهبی می‌توانند به عنوان مداخلات تکمیلی در جهت کاهش و بهبود مشکلات روان‌شناختی مادران دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی به کار گرفته شوند.

the comparison of the effectiveness of group education based on mindfulness, geshtalt theory and religious spiritual approach islam oriented on psychological distress and guilt of educable intellectual disability student’s mothers

mental impairment has been accompanied by many problems, and numerous therapies have been introduced for the education of mothers of children with this disorder. mindfulness based group education, gestalt theory, and islam based religious spiritual approach are effective and important ways to reduce behavioral problems for mothers of educated mentally impaired students. the present study intended to compare the effectiveness of group education based on mindfulness, geshtalt theory and religious spiritual approach islam oriented on psychological distress and guilt of educable student’s mothers . this was a quasiexperimental research design with pretest, posttest, and a control group. the statistical population included all student’s mothers with educatable intellectual disability studying in elementary schools of tabriz in 20202021 academic year , of whom 48 male students were selected using convenience sampling and randomly assigned to experimental and control groups (12 each). data were collected using dass (1995) questionnaire andtosca2(1992). first, a pretest was administered to groups. then , the first experimental group received geshtalt theory for ten sessions, and the second experimental group received mindfulness for eight sessions and other group received religious spiritual approach islam oriented for eleven sessions . after that, the posttest was administered to groups. results: results by covariance analysis showed that there is a significant difference between therapies with control group in psychological distress and guilt . geshtalt had stronger effects than others therapy in reducing guilt also, mindfulness therapy had stronger effects than others therapy in reducing psychological distress .  mindfulness, geshtalt theory and religious spiritual approach islam can be utilized as complementary interventions for ameliorating the psychological problems of educable intellectual disability students’  mothers .