درآمدی بر مبانی نظری شاخص توانمندسازی زنان

یکی از راه­های قضاوت در مورد توسعه اقتصادی استفاده از شاخص است و استفاده از شاخص نیازمند داشتن درکی از چگونگی محاسبه و دلالتهای آن است. در این مقاله شاخص «توانمندسازی زنان» مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهشهای داخلی مبانی این شاخص را مدنظر نداشته و توانمندسازی را مبتنی بر نیازها و فرهنگ زنان ایرانی تعریف نکرده­اند. مسئله اصلی این مقاله ارتباط میان مفروضات اولیه شاخص توانمندسازی و تحلیل این شاخص است. این مقاله درصدد پاسخ به این سوال است که آیا می­توان تعریفی جهانشمول از «توانمندسازی زنان» ارائه کرد. پاسخ این سوال با استفاده از روش تحلیل تماتیک و شیوه لایه­شناسی مضمونی و با بررسی مبانی نظری شاخص توانمندسازی در چارچوب مقایسه­ای اقتصاد فمینیستی، نئوکلاسیک و اسلامی صورت گرفته است. هدف این است که نشان داده شود فروض توانمندسازی در چارچوب کدام یک از دیدگاه‌های اقتصادی قرار دارد و چگونه می­تواند  به پژوهشگران برای استفاده و تحلیل این شاخص یاری برساند. این مقاله فروض برابری، برابری در نتایج یا فرصتها، برابری تحصیلی، کارخانگی زنان، فرض نان­آور بودن مردان و برابری شغلی زنان و مردان را در تعریف این شاخص شناسایی و تحلیل کرده است. مهمترین نتایج این تحقیق این است که شاخص توانمندسازی زنان بر محور نظریه قابلیتها و عاملیت آمارتیا سن و اقتصاد فمینیستی قرار دارد. این شاخص جهانشمول نیست و به وضعیت وابسته است. مبانی نظری آن در گزارش توسعه انسانی 1995 دارای تناقضاتی است که با عدالت اسلامی قابل حل است

An Introduction to the Theoretical Foundations of the Women’s Empowerment Index

One way to judge economic development is to use the relevant index and using the index requires understanding how it is calculated and its implications. This article examines women’s empowerment index. The studies carried out in Iran have not considered the fundamentals of this index and have not defined empowerment on the basis of the needs and culture of Iranian women. This study mainly aims at examining the relationship between the initial assumptions of the empowerment index and the analysis of this index. It further seeks to answer this question: ‘Is it possible to offer a universal definition of women’s empowerment?’ An attempt has been made to answer this question through thematic analysis and thematic layer analysis and by examining the theoretical foundations of empowerment index in the comparative framework of feminist, neoclassical and Islamic economics. The purpose is to show empowerment assumptions lie within the context of which economic perspective and how researchers can be assisted to use and analyze this index. To this end, the assumptions equality, equality in outcomes or opportunities, academic equity, women’s housework, men’s being breadwinner and the job equality of men and women have been identified and analyzed in defining this index. The most important result of this research is that women’s empowerment index is based on Amartya Sen’s capability and functionality theory and feminist economics. This indicator is not universal and depends on the situation. Its theoretical foundations in the 1995 Human Development Report have some contradictions that can be resolved by Islamic justice.