بررسی سیر تحول ذهنیت زن ایرانی در مواجهه با مدرنیته با تکیه بر رمان‌های «روزگار سیاه»، «زیبا» و «شب یک شب دو»

جامعه شناسی ادبیات رشته ای علمی است که علاوه بر نقد اجتماعی ادبیات با توانایی ویژه ای شرایط اجتماعی و تاریخی دوره ای را توصیف و تحلیل می کند که اثر ادبی در محدوده آن دوره آفریده شده است. از آنجا که ورود مدرنیته به جامعه سنتی ایران تاثیر زیادی بر تغییر ذهنیت و جایگاه اجتماعی زنان داشت و بی شک این تحول در رمان فارسی منعکس شده است؛ می توان با بررسی جامعه شناسانه رمان فارسی به وجوه تاثیرگذاری این تغییر اجتماعی بر شخصیت زن ایرانی پی برد به همین منظور این مقاله به دنبال بررسی تحول ذهنیت زن ایرانی در رویارویی با مدرنیته با تکیه بر رمان فارسی است. با ملاک قرار دادن وجود نقش محوری زن در ،داستان دو رمان روزگار سیاه» و «زیبا» از سال های آغازین سده چهاردهم شمسی انتخاب شده اند رویارویی شخصیت های زن این دو رمان با مدرنیته با رویارویی شخصیت های زن رمان شب یک شب (دو که در سال 1353ه.ش نگاشته شده است به شیوۀ تحلیلی توصیفی و با تکیه بر نظریات گیدنز مقایسه می گردد. مقایسه رمان ها در دو دوره مورد بررسی با توجه به مولفه های آموزش، حضور اجتماعی زنان برابری زن و مرد فردیت ،زنان انسان گرایی دنیاگرایی و سنت ستیزی نشان می دهد زنان در سال های آغازین سده چهاردهم شمسی رویکردی سطحی و نااندیشیده به مدرنیتهدارند. ظواهر مدرنیته بر آگاهی مدرن پیشی دارد. تسلط افکار سنتی و مرد سالار بر ذهنیت زنان تا حد زیادی باقی است. بعد از گذشت نزدیک به پنجاه سال به دلیل فراگیر شدن اندیشه های مدرن تحولات زیادی در ذهنیت زنان ایجاد شده است؛ اما فرد گرایی افراطی و روشنفکر، به ستیز با نظام های ارزشی و اخلاقی جامعه بپردازند.

surveying the evolution of iranian woman’s mentality in the confrontation of modernity, focusing on the novels of the roozegar e seyah, ziba, and “shab e yek shab e do

the entrance of modernity into iranian traditional society had a major impact on changing the mentality and social status of women. because of the undeniable relationship between literature and society, this article investigates the evolution of the iranian woman’s mentality in dealing with modernity, relying on persian novels. for this purpose, two novels &black times& and &ziba& have been selected from the early years of the 14th century. the confrontation of the female characters of these two novels with modernity is compared with the confrontation of the female characters of the novel &night one night two& written in 1974. women play a central role in these three novels so by analytical and descriptive comparisons it can show, in the authors’ view, what has changed in the fifty years of the iranian woman’s mentality towards the components of modernity (based on giddens’s theories). to this end, the female personality in the face of the components of education, women’s social presence, male and female equality, women’s individuality, humanism, secularism and anti-tradition in the novels have been compared and investigated.