شناسایی حقوق مالکیت فکری به‌عنوان سرمایه‌گذاری در پرتو حقوق بین‌المللی سرمایه‌گذاری

در نظام حقوق سرمایه‌گذاری بین‌المللی، شناسایی حقوق مالکیت فکری به‌عنوان سرمایه‌گذاری واجد شرایط، یکی از چالش‌های نوظهور و در عین حال بنیادین در تفسیر معاهدات سرمایه‌گذاری است. با وجود اینکه بسیاری از موافقت‌نامه‌های بین‌المللی سرمایه‌گذاری، به صراحت یا تلویحاً، حقوق مالکیت فکری را در زمره دارایی‌های سرمایه‌گذاری قلمداد می‌کنند، این امر به‌تنهایی برای برخورداری از حمایت‌های معاهده‌ای کافی نیست. این مقاله با اتخاذ رویکردی تحلیلی-انتقادی، به بررسی معیارهای شناسایی حقوق مالکیت فکری به‌عنوان سرمایه‌گذاری در پرتو مفاد معاهدات سرمایه‌گذاری، قواعد کنوانسیون icsid و رویه‌های داوری می‌پردازد. با تمرکز بر آزمون سالینی و سایر معیارهای شکلی و ماهوی، مقاله نشان می‌دهد که بهره‌برداری اقتصادی فعال از حقوق مالکیت فکری در کشور میزبان، نقش تعیین‌کننده‌ای در تایید ماهیت سرمایه‌ای این حقوق دارد. افزون بر آن، مقاله نقش حقوق داخلی کشور میزبان در تعیین وجود، دامنه و قابلیت حمایت از این حقوق را برجسته می‌سازد و به‌ویژه بر اصل سرزمینی بودن حقوق مالکیت فکری تاکید می‌کند. در نهایت، نتیجه‌گیری مقاله بیانگر آن است که تلفیق اصول حقوق مالکیت فکری با رژیم حقوقی سرمایه‌گذاری بین‌المللی مستلزم تفسیر دقیق و هماهنگ معاهدات، در راستای موازنه میان حمایت از سرمایه‌گذار و احترام به حاکمیت قانون در کشور میزبان است.

recognition of intellectual property rights as investment in light of international investment law

structural and fundamental transformations in the global economy, particularly over the past three decades, havesignificantly altered the nature and composition of valuable assets in national and international markets. while physical assets and natural resources formed the backbone of economies in the twentieth century, this role has largely shifted to intangible assets, particularly intellectual property rights, in the twenty-first century. this shift is not only driven by advancements in new technologies and market globalization but also reflects the growing need for innovation, creativity, and sustainable competitive advantage.intellectual property rights, encompassing a diverse set of exclusive rights such as patents, trademarks, literary and artistic works, industrial designs, and trade secrets, are key instruments for protecting intellectual creativity and technological innovation. these rights, by granting exclusive exploitation privileges, provide strong incentives for investment in research and development while enabling the commercial utilization of intellectual achievements. it is this capacity for economic exploitation that has transformed intellectual property from a mere moral or ethical right into a measurable and exchangeable capital asset. in the context of international investment, intellectual property rights can, like physical assets, be subject to transfer, licensing, or economic partnerships between foreign investors and host countries. many bilateral andmultilateral investment agreements, recognizing this role, have explicitly included intellectual property rights as a form of investment in their texts. while this approach seemingly provides a clear path for the international protection of these rights holders, in practice, the process of recognizing and protecting intellectual property as an investment is complex and often contentious due to interpretive and implementation challenges.one such challenge is the principle of territoriality in intellectual property rights, which stipulates that the validity and scope of these rights are confined to the territory of the country that has recognized or registered them.this means that a patent registered in the investor’s home country is not necessarily valid or enforceable in the host country unless it is recognized or registered under the host country’s legal system. this limitation makes the enjoyment of investment treaty protections for intellectual property contingent upon compliance with the host country’s domestic regulations.