مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در حقوق ایران و اتحادیۀ اروپا پس از تصویب دستورالعمل اروپایی ارزیابی دقیق پایداری شرکتی (مصوب 2024)

با تصویب مقرراتی مانند دستورالعمل جدید اتحادیه‌ اروپا برای ارزیابی دقیق پایداری شرکت‌ها (مصوب 2024) و آیین نامۀ مسئولیت اجتماعی شرکت‌های تحت مدیریت دولت (مصوب 1404، هیات وزیران ایران)، فعالیت‌های شرکت‌ها وارد مرحلۀ جدیدی از مسئولیت قانونی شده‌اند. بر اساس این چارچوب‌ها، شرکت‌ها موظف‌اند ریسک‌های مربوط به حقوق بشر و محیط زیست را در کل زنجیره تامین خود، از جمله تامین‌کنندگان و پیمانکاران فرعی در خارج از کشور، شناسایی، کاهش و رفع کنند. حوزۀ نوظهور حقوق شرکت‌ها، حاکمیت شرکتی و پایداری، به‌ویژه در پرتو هم‌افزایی بحران‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی جهانی، به یکی از پویاترین حوزه‌های حقوق و سیاست‌گذاری بدل شده است. در این زمینه، درک نقش و مسئولیت شرکت‌ها در قبال جامعه و محیط زیست، و شناسایی ظرفیت‌های آن‌ها برای مشارکت در توسعه پایدار، ضرورتی حیاتی یافته است. اتحادیه اروپا در چارچوب اهداف بلندمدت خود برای معامله سبز اروپا، به‌ویژه تحقق خنثی‌سازی کربن تا سال 2050، اقدامات تقنینی گسترده‌ای را دنبال کرده است. تصویب «دستورالعمل ارزیابی دقیق پایداری شرکتی» (csddd)، گامی اساسی در جهت تعبیه اصول پایداری در ساختار حقوقی شرکت‌ها به شمار می‌رود. این دستورالعمل با الزامی‌سازی شناسایی، پیشگیری و گزارش‌دهی درخصوص آثار منفی زنجیره‌های تامین بر حقوق بشر، محیط زیست و تغییرات اقلیمی، چارچوبی الزام‌آور برای مسئولیت‌پذیری شرکتی ارائه می‌دهد. با این حال، این مقاله با روش مطالعۀ تطبیقی - کتابخانه‌ ای نشان می‌دهد که نسخه نهایی دستورالعمل، باوجود  اهداف اولیه بلندپروازانه، با چالش‌هایی چون دامنۀ محدود، حذف برخی حوزه‌های حساس نظیر بخش مالی، و ابهامات مقرراتی مواجه است. مقاله بر ضرورت بازنگری در جنبه‌های ساختاری و نظارتی دستورالعمل برای تضمین اثربخشی واقعی آن تاکید دارد.

corporate social responsibility under iranian law and european union law following the adoption of the 2024 european corporate sustainability due diligence directive

in the 1970s, corporate social responsibility (csr) emerged as a serious movement. since then, the evaluation of companies’ impacts on human rights and the environment across supply chains has gained increasing importance.although the term “corporate social responsibility” was first introduced in 1953, its widespread use dates back to the 1970s. influential non-profit policy institutions, such as the committee for economic development, introduced the concept of a “social contract” between companies and society. in this context, several soft-lawinstruments were developed, including the oecd guidelines for multinational enterprises in 1976 and the united nations guiding principles on business and human rights in 2011, most of which lacked binding legal force.the emerging field of corporate law, corporate governance, and sustainability has become one of the most dynamic and significant areas of law and policymaking—especially in light of the convergence of environmental,social, and economic crises facing the global community. understanding the impact of corporations on societyand identifying their capacity to contribute to sustainability is crucial for the future of humanity.in 2023, sustainability governance became a major topic in corporate circles. in january of that year, not only did the european union’s sustainable finance disclosure regulation (sfdr) come into effect, but more importantly, the corporate sustainability reporting directive (csrd) also became legally binding. additionally, significant progress was made toward negotiating a cross-border treaty to develop robust standards for assessingcorporate sustainability within the eu. today, sustainability has become the central objective across all facets of corporate law.