خطاهای شناختی قاضی از منظر تحلیل اقتصادی رفتاری

ارتکاب خطا در دادرسی جزیی اجتناب‌ناپذیر از این فرایند محسوب می‌شود. خطاهای مذکور موجب بروز آثاری متعدد می‌گردد که به‌ویژه از جنبه‌های سیاسی و اقتصادی واجد اهمیت زیادی است. از جنبه سیاسی،تاثیرگذاری خطا بر مشروعیت حاکمیت، به‌نسبت و میزان وابستگی دستگاه قضایی به حکومت بستگی دارد و از نظر اقتصادی آثار منفی آن بر رشد اقتصادی به‌عنوان معیاری کمی و بر توسعه اقتصادی به‌عنوان معیاری کیفی قابل‌توجه است. قسمتی از این خطاها ریشه در ساختار شناختی ذهن قاضی دارد. در واقع ذهن برای یافتن راهکارهای سریع در مواجهه با وقایع پیرامونی از الگوهای شناختی توام با خطا تبعیت می‌کند؛ اما این راهکارهای سریع، فرایند دادرسی را با اشکال مواجه می‌نماید. تحقیقات شناختی نشان می‌دهند که انواع سوگیری‌های موسوم به قیاس، اتکا بر داده های اولیه، بیش خوش بینی، اثر برخورداری، پیش بینی دوگانه، و آستانه‌گریزی بخش مهمی از این الگوها ها را دربر می‌گیرد. این مقاله کوشش می‌کند تا با تبیین منشاء خطاها، به بیان آثار و ارائه راهکار مواجهه به آن‌ها بپردازد. این راهکارها ناظر بر شیوه‌های کاهش خطاهای شناختی، نحوه‌ توزیع آن بین اصحاب دعوا و تعیین میزان هزینه بهینه برای کاهش خطاها می‌گردند.راهکارهای مذکور با وجود دارا بودن پشتوانه منطقی و استدلالی، نیازمند تحقیقاتتجربی بیشتر با درنظر گرفتن شرایط حقوقی ایران می‌باشند.

cognitive errors in judicial decision-making from a behavioral law and economics perspective

errors in judicial proceedings are not anomalies but inevitable consequences of complex decision-making processes.in many cases, these errors are not the result of intentional misconduct or ignorance but arise from cognitive biases that affect human judgment. the present paper adopts a behavioral law and economics framework to examine how such cognitive biases manifest in the judicial process, influence the quality and legitimacy of judicial decisions, and how their consequences can be mitigated through institutional, procedural, and economic tools. judges, like all human beings, are prone to cognitive shortcuts. these mental shortcuts, or heuristics, oftenprovide efficient mechanisms for quick decision-making. however, they may lead to systematic deviations fromrational judgment, known as cognitive biases. the article distinguishes between environmental or contextualbiases (e.g., anchoring and framing) and internal biases (e.g., optimistic bias and hindsight bias), exploring how each type shapes judicial reasoning.from a political standpoint, judicial errors—especially those stemming from cognitive biases—have a direct effect on the legitimacy of the judiciary. as the judiciary is an arm of governance, repeated instances of flawed judgmentcan erode public trust and weaken the perceived fairness and integrity of state institutions. in countries where the judiciary operates with a high degree of independence, these effects may be moderated. however, in centralized or authoritarian regimes, judicial errors may directly tarnish the legitimacy of the broader government. economically, judicial error influences both economic development (qualitative) and economic growth (quantitative).confidence in the judiciary encourages contractual relations, protects property rights, and ensures a predictable legal environment—all of which are essential preconditions for attracting investment and supporting economic development. the paper references empirical examples such as judicial reforms in china, demonstrating how improved adjudication correlates with accelerated development.at a micro level, the predictability of court decisions plays a pivotal role in parties’ willingness to engage in litigation or settle disputes out of court. a justice system plagued by unpredictability or systemic bias can increase transaction costs, discourage contract formation, and foster economic inefficiencies.this paper provides an extensive typology of cognitive biases affecting judicial behavior, structured into two main categories: peripheral (external/contextual) biases and intrinsic (internal/personal) biases.peripheral biases; these are decision-making distortions that arise due to the context in which a decision is made.