نقش گردشگری در توسعۀ پایدار اجتماعی مناطق کویری و بیابانی مورد پژوهی: استان کرمان

استان کرمان از جمعیت بالای جوان، وسعت قابل توجه و زمین های حاصلخیز به ویژه در حوزه جنوبی، منابع زیرزمینی غنی و ارزشمند و  قابلیت ها و جاذبه های متنوع گردشگری برخوردار می باشد. با این وجود، معضلات متعدد اجتماعی– فرهنگی، اقتصادی و کالبدی فضایی و  توسعه ناپایدار (به خصوص در مناطق کویری و بیابانی) به عنوان چالشی اساسی فراروی مدیران و برنامه ریزان ملی، منطقه ای و محلی می باشد. این پژوهش با هدف اولویت بندی شاخص های موثر در شناسایی منابع و ظرفیت های گردشگری در مناطق کویری و بیایانی از دیدگاه صاحب نظران، و نیز سنجش سطح پایداری اجتماعی شهرستان ها در منطقه مورد مطالعه صورت پذیرفته و با توجه به ماهیت آن، از نوع کاربردی بوده و روش به صورت اکتشافی و توصیفی تحلیلی است. برای گردآوری داده های موردنیاز از روش اسنادی یا کتابخانه ای و نیز میدانی (تکمیل پرسشنامه توسط متخصصان) استفاده شده و تحلیل داده ها به صورت کمی (آزمون آماری t تک نمونه ای، روش های رتبه بندی شامل: عکس پذیری رتبه ای و روش مبتنی بر توان رتبه ای و روش جمع رتبه ای،ahp، و تاپسیس) و کیفی (استدلال عقلانی) بوده و جهت ترسیم نقشه از gis بهره گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان می دهدکه، براساس نظرات متخصصان (مبتنی بر روش های رتبه بندی)، شاخص های موثر در شناسایی منابع و ظرفیت های گردشگری در مناطق کویری و بیابانی به ترتیب طبیعت گردی، فرهنگی– تاریخی، شهری و مبتنی بر رویدادها رتبه های اول تا چهارم را داشته اند و سایر شاخص ها در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. از نظر شاخص جمعیت شناسی، تنها 7 شهرستان کرمان، رفسنجان، بافت، بم، جیرفت، سیرجان و زرند مهاجرپذیر بوده و 16 شهرستان دیگر مهاجرفرست بوده اند. نتایج حاصله از این بررسی نشان می دهد که، غالب مناطقی که با روند کاهش جمعیتی، مهاجرفرستی و سطح پایین پایداری اجتماعی مواجه بوده اند (مانند: راور، کهنوج، رودبارجنوب، فهرج، ریگان و ...) در بخش کویری و بیابانی استان استقرار یافته اند؛ این امر در حالی است که مناطق مزبور دارای جاذبه ها و قابلیت های بالای گردشگری (به ویژه در زمینه طبیعی) هستند؛ به نحوی که شناسایی این گونه ظرفیت ها و بهره گیری از آنها می تواند به طور کاملاً مستقیمی در رفع مشکلات اجتماعی و اقتصادی این مناطق موثر بوده و زمینه های رشد و ارتقاء وضعیت درآمدی و معیشتی و استقرار پایدار جمعیت آنها را فراهم سازد.

Studying of the role of tourism in the social sustainable development of the sandy and salty regions, case study: Kerman Province

Kerman province with a large youth population (as a supporting factor for various economic activities, cultural, etc.), vast territory and fertile lands in the southern province and Little India of Iran (Jiroft), rich and valuable resources (copper, steel of Gol Gohar, coal  of Zarand, etc.); and natural and culturalhistorical tourism such as capabilities and top attractions, according to the statistical evidences, has faced to the challenge like multiple sociocultural (such as severe migration from rural to urban centers, crimes, etc.), security (drug trafficking, etc.), economic (low level of income, unemployment, etc.) and physical Spatial (evacuation of many rural settlements, etc.) is facing an unsustainable trend of development in sandy and salty Deserts,this study aimed to identify the resources and capacities of tourism in the sandy and salty deserts of Kerman and has been done to establish stable populations. Due to the nature of the research, it is applied and exploratory and has a descriptiveanalytic method. To collect the data required documents or library methods used and  quantitative data analysis (TTest, ranking methods, AHP, TOPSIS) and qualitative (logical reasoning) and for mapping Gis has used.The results showed that according to experts (based on ranking methods), effective index in identifying the resources and capacities of tourism in sandy and salty Deserts, respectively ecotourism, culturalhistorical, urban and eventbased have a rank from first to fourth, And and other index have been the next ranks.Base on the demography index, only 7 the provinces of Kerman, Rafsanjan, Baft, Bam, Jiroft, Sirjan and Zarand have immigration and 16 are migration. The results of this study show that most of the areas where the process of depopulation, and have had low levels of social sustainability (eg: Raver, Kahnooj, Roodbarjonoub, Fahraj, Reagan, and etc.)have settles in in the sandy and salty deserts of  the province, but it has so attractions and capabilities to tourism development (specially in natural cases), so to identify and utilize these capabilities directly can be useful to solve the socio economic problems of these regions, and it can provide the better income and livelihood conditions and sustainable population establishment in these regions.