چارچوب برنامه‌ریزی توسعه سکونتگاه‌های روستایی پیرامون کلانشهرها مورد مطالعه: کلانشهر تهران

روند شتابان شهرنشینی، منجر به تغییر و تحول در ابعاد مختلف سکونتگاه های روستایی پیرامون کلانشهرها شده است. واکنش مناسب به این وضعیت، الگوی برنامه ریزی خاصی را می طلبد. پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوب برنامه ریزی توسعه سکونتگاه های روستایی پیرامون کلانشهرها است که با روش شناسی تفسیری و روش تحقیق کیفی انجام گرفت. نظریه ها، رویکردها و مدلهای توسعه روستایی، تجربه های مطالعاتی و اجرایی مرتبط جهانی و روستاییان روستاهای پیرامون شهر تهران منابع اصلی جمع آوری داده ها هستند. در این ارتباط، 74 مقاله مربوط به نظریه های توسعه، برنامه ریزی روستایی و 39 تجربه جهانی به ترتیب با روش نمونه گیری هدفمند و روش پژوهش موردی انتخاب شدند. مشارکت کنندگان در بخش مصاحبه های نیمه ساختمند، مدیران و کارشناسان محلی توسعه روستایی از 17 روستا و 5 دستگاه اجرایی بودند که با بهره گیری از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای و نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. مصاحبه نیمه ساختمند با مشارکت کنندگان در 17 روستا و 5 دستگاه اجرایی (بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، وزارت راه و شهرسازی، اداره کل حریم شهری تهران، فرمانداری و شهرداری) به ترتیب با 34 و 15 نفر به اشباع نظری رسید. برای تحلیل داده ها، از روش تحلیل محتوای کیفی و فراترکیب و برای اعتبار پذیری یافته ها از روش ضریب هولستی استفاده شد. یافته های پژوهش، این نتیجه را حاصل نمود که؛ برای برنامه ریزی این روستاهای پیرامون کلانشهری(تهران) باید بر بستر گفتمان فرانوگرایی برنامه ای نو ارایه کنیم. این برنامه دارای چارچوب مفهومی مبتنی بر اصولی خاص است. محیط گرایی، زمینه گرایی، توسعه فعالیت های اقتصاد محلی و زنجیره تامین محصولات و یکپارچگی فضایی بعنوان اصول محتوایی و کثرت گرایی، کنشگر-شبکه، مشارکت، حکمروایی مطلوب و انعطاف پذیری بعنوان اصول رویه ای (فرایندی) چارچوب مفهومی این برنامه تحت عنوان برنامه ریزی توسعه محلی پایدار روستاهای پیرامون کلانشهری (تهران) را شکل داده اند. این اصول جهت دهنده برای تدوین چارچوب عملی (تعریف، ماهیت، مقیاس، اهداف، شرح خدمات و ... ) این برنامه است.

the planning framework of the development rural settlements around metropolises, case of study: tehran metropolis

the rapid process of urbanization has led to multi-dimensional changes in the rural areas around the metropolises, the appropriate response to these changes requires a special planning model. present research was conducted with the aim of compiling a planning model for the development of rural settlements around tehran metropolis with an interpretive approach and qualitative method. research data was collected by analyzing development planning paradigms, theories, approaches and strategies of rural development and planning projects of the development of rural settlements around the metropolis and semi-structured interviews. 74 articles related to paradigms and theories of rural development and 39 development documents of villages around metropolises were selected by purposeful sampling method and case study method, respectively. the participants in the interviews were managers and local experts of rural development from 17 villages and 5 executive bodies who were selected using the multi-stage cluster sampling method and targeted sampling. the number of participants in 17 villages and 5 executive bodies reached 34 and 15 people by theoretical saturation respectively. the research collected data were analyzed by using meta -synthesis and qualitative content analysis. the validity of the findings was done using the holstein coefficient method.
the findings of the research led to the conclusion that it have been crated a new program based on discourse of postmodernism for rural settlements around tehran metropolis. this program has a conceptual framework with certain principles. this principles are divided into two categories: procedural and substantive. substantive principles include of environmentalism, conceptualism, development of local economy activities and product supply chain, and spatial integration. procedural principles include of pluralism, activist-network, participation, optimal governance and flexibility. these are guidelines for formulating a practical framework (definition, nature, scale, goals, description of services, etc.) of the sustainable local development program for the rural settlement around tehran metropolis.