بررسی تطبیقی فهم علامه‌طباطبائی و ابن‌تَیمیّه از احادیث اولین‌ مخلوق

بر‌اساس روایاتی که اولین‌ مخلوق الهی را عقل، قلم، عرش، روح و یا نورِ پیامبر می‌دانند، ضرورت پرداختن به دلالت‌های این احادیث، صحت و سقم آن‌ها و نحوه تحقق این عناوین بر مصادیقش قابل بررسی است. اما این پژوهش با هدف آشکار سازی فهم علامه‌طباطبائی (1360-1281 ش) و ابن‌تیمیه (728-661 ق) از احادیث اولین‌ مخلوق به عنوان نمایندگان جریان عقل‌گرای شیعی و جریان نقل‌گرای اهل تسنن، کوشید تا با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی همراه با رویکرد تطبیقی، نشان دهد که علامه، نسبت به دیدگاهی که اولین‌ مخلوق الهی را حقیقت ‌محمدیه می‌داند نظر مساعد داشته، اما با نقد برخی از تبیین‌های صدرائی، مشائی و اشراقی، دیدگاه مستقلی ارائه داده‌است. علامه‌طباطبائی با تبیین نظام علی و معلولی، روایات مربوط به اولین‌ مخلوق را با خوانشی متفاوت از حقیقت محمدیه، از شائبه شرک در امان نگه داشت. از طرف دیگر به باور ابن‌تیمیه‌، احادیثی که در آن از عقل به عنوان اولین‌ مخلوق یاد شده‌است، با توجه به ظاهر و یا شروحی که توسط برخی حکما و فلاسفه از آن‌ها شده، جعلی و دارای محتوای شرک آلود ‌است. وی بدون در نظر گرفتن سایر مباحث در زمینه نقد و تحقیق در احادیث، تمامی آن‌ها را باطل دانست.

comparative study of allameh tabataba’i and ibn taymiyyah’s understanding of the hadiths of the first creation

this research examines the implications of hadiths related to the first divine creation in the thought of two famous figures in the islamic world, namely allameh tabataba’i and ibn taymiyyah. the main goal of this research is to analyze the points of view of these two figures who represent two different schools of thought, namely the shiite rationalist and the sunni traditionist. with the descriptive-analytical method and the comparative approach, it is shown that allameh tabataba’i is trying to explain the truth of muhammadiyah in order to present it as an acceptable explanation for the interpretation of the hadiths of the first creation. on the other hand, ibn taymiyyah considers all the hadiths that consider the first divine creation to be intellect to be fake and false. he considered all of them invalid without considering other topics in the field of criticism and research in hadiths.