بررسی نقش پیشرانی حکیم سیّد اسماعیل جرجانی در انتقال طب ایرانیاز سده‌‌های میانه به دوره‌‌های بعد

سیّد اسماعیل جرجانی (434 تا 531 ه‍.ق)، در میان دانشمندان طب ایرانی، جایگاه و نقش ممتازی دارد. از آن جهت که آثارش ارزشمند و بر پزشکان پس از او تاثیرگذار است و از سویی دیگر او سنت نگارش کتاب طبی به زبان فارسی را به حد کمال رساند. معرفی این حکیم بزرگ ایرانی، می‏‌تواند آغازگر پژوهش‌های نوین دربارۀ شخصیت و آثار این چهرۀ‏ درخشان و بهره‏‌مندی از آثار گران‌سنگش به‌ویژه در عرصۀ علم پزشکی باشد. روش تحقیق در این پژوهش، روش تاریخی با رویکرد توصیفی‌‌‌ تحلیلی و شیوۀ گردآوری مطالب به‌صورت کتابخانه‏ای با تکیه بر کتب ذخیرۀ خوارزمشاهی، الاغراض الطبّیه و المباحث العلائیه، یادگار، خُفی علایی و زبده الطب و سایر منابع دانشمندان طب ایرانی و منابع معتبر تاریخ پزشکی انجام شده و بر آن است تا به نقش سیّد اسماعیل جرجانی در تحول طب ایرانی و انتقال این میراث گران‌بها به نسل‌‏های بعدی بپردازد. سیّد اسماعیل جرجانی در میانۀ راه پرفرازونشیب طب ایرانی قرار دارد. نتیجۀ این پژوهش نشان می‏‌دهد که بسیاری از دانشمندان طب ایرانی که پس از جرجانی پا به عرصۀ وجود گذاشتند متاثر از آثار و شیوۀ نگارش او هستند. با توجه به نگاه کلی‌نگر و دقت‌ِنظر این دانشمند ایرانی، چه‌بسا با مطالعات دقیق‏تر در آثار او و کشف ذخایر علمی مربوطه و مقایسۀ آن با متون علمی طب رایج، بتوان افق جدیدی فرا روی محققان گشود و مطالب جدیدی در درمان بیماری‏‌ها ارائه کرد.

investigating the pioneering role of hakim sayyed isma'il jurjani in transferring iranian medicine from the middle ages to later periods

sayyed isma'il jurjani (434-531 ah) has a special position and role among persian medical scientists. this is because his works are valuable and have influenced the doctors after him. moreover، he perfected the tradition of writing medical books in persian. introduction of this great iranian sage can be the beginning of new research on the personality and works of this brilliant figure and the benefit of his precious works، especially in the field of medical science. this research has been performed with a review، descriptive and library approach based on the books of zakhireye khwarazmshahi، al-aghraḍ al-ṭibbiyah wa al-mabahith al-alaiyah، yadegar، khofi alayee and zubdah al-tibb and other sources of persian medicine and valid sources in medical history. it intends to comprehensively and undeniably address the role of jurjani in guiding iranian medicine to the path of excellence and the development and transmission of this precious heritage to future generations. sayyed isma'il jurjani is in the middle of the ups and downs of iranian medicine. the result of this research shows that many iranian medical scientists who came into existence after jurjani are influenced by his works and writing style. considering the holistic view and accuracy of this iranian scientist، perhaps a new horizon can be opened for researchers and new topics be presented in treatment of diseases، with more detailed studies in his works to discover knowledge and compare them with scientific texts of conventional medicine.