نگرشی به مبانی فلسفی دانش پزشکی و نظام سلامت

پرسش از تکیۀ‏ دانش پزشکی و نظام سلامت به شناخت‌های بنیادین و واکاوی ریشه‌های فلسفی آن مدخل مهم فلسفۀ‏ پزشکی است که به‌اندازۀ کافی به آن توجه نشده است تا جایی که گاه پزشکی و نظام سلامت و بهداشت بی‏‌نیاز از آن تلقی می‌شود. در این مقاله به این موضوع توجه شده که آیا در میان حکما و فلاسفۀ اسلامی و به‌ویژه فیلسوف‌‌ – پزشکان می‌توان سابقه‌ای از مباحث فلسفی در ارتباط با موضوعات پزشکی یافت؟ مسائلی چون «سلامت چیست؟ آیا سلامت واقعیتی عینی یا امری اعتباری است؟ نسبت بیماری با سلامت چیست؟ منشا سلامت و بیماری چه اموری است؟ آیا امور غیرجسمانی می‏‌توانند در سلامت جسم انسان موثر باشند؟ درد چیست؟ ملاک تقسیم‏‌بندی بیماری‏‌ها چیست؟ بیماری روانی چیست و چگونه است؟ رابطۀ پزشک با بیمار چگونه باید باشد؟ آیا به دلایلی مانند سختی درمان یا سلامت همراه با رنج می‌توان مرگ را تجویز کرد و... ؟» ازجمله پرسش‌های عینی و میدانی دانش پزشکی و نظام سلامت است که تلاش برای پاسخ‌گویی به آنها پژوهشگر را با مباحث بنیادین فلسفی، به‌ویژه انسان‏شناسی فلسفی مواجه می‌نماید. مواضع مختلف فلسفی در مسائلی اساسی چون شناخت انسان و مراتب حیات او و چیستی علم و روش علمی می‌تواند تاثیر شایان توجهی در شکل‏‌گیری دانش پزشکی و به‌تبع آن در نظام سلامت داشته باشد، به‌گونه‌‏ای که اصول علمی و روش‌‏های تشخیص و درمان را در گستره‏ای از مکاتب طبی مختلف از طب مدرن تا طب‏‌های سنتی و مکمل دست‌خوش بازبینی‌ها و تغییرات اساسی قرار دهد. این امر می‌تواند در طی زمان به شکل‌گیری نظام‌های طبی بی‏‌انجامد که هریک در دستگاه‌‏های معرفتی خود و برآمده از مبانی فلسفی خود شناخته شوند.

a viewpoint on the philosophical foundations of medical knowledge and the health system

one of the important entries in philosophy of medicine is the discussion on the reliance of medical knowledge and the health system on fundamental knowledge and the analysis of its philosophical roots. it is noteworthy that, not enough attention has been paid to this issue, to the extent that sometimes it is not deemed necessary for medicine and the health system. this study endeavors to explore a history of philosophical discussions in relation to medical issues among islamic and contemporary philosophers, physicians, and especially philosopher-physicians. this study also touches on issues such as: what is health? is health an objective fact or a credit matter? what is the relationship between illness and health? what is the origin of health and illness? can non-physical things be effective in the health of the human body? what is pain? what are the criteria for classification of diseases? what is a mental illness and what is it like? how should the physician’s relationship with the patient be? is it possible to prescribe death for reasons such as incurability or suffering? these are among objective and field questions of medical knowledge and the health system. in the attempt to answer the mentioned questions, a researcher is confronted with fundamental philosophical issues, especially philosophical anthropology. indeed, different philosophical views on basic issues such as anthropology and the stages of man's life, philosophy of science, and the scientific methods can have a significant effect on formation of medical knowledge, and thereby, the health system. as a result, scientific principles and methods of diagnosis and treatment in a range of different medical schools, from modern medicine to traditional and complementary medicines, have undergone fundamental revisions and changes. this can lead to formation of medical systems over time, each of which is recognized in its own epistemological system and arising from unique philosophical foundations.